Wat zijn de NEN 1010 en NEN 3140 normen?
De NEN 1010 en NEN 3140 zijn twee belangrijke normen voor elektrische veiligheid in Nederland. Hoewel ze vaak in één adem worden genoemd, hebben ze elk een eigen doel en toepassingsgebied.
De NEN 1010 is een installatienorm die eisen stelt aan het ontwerpen en aanleggen van elektrische installaties in gebouwen. Deze norm is ontstaan uit internationale (IEC) en Europese (CENELEC) normeringen en wordt beheerd door het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN). De NEN 1010 vormt de basis voor veilige elektrische installaties in woningen, kantoren en industriële omgevingen.
De NEN 3140 richt zich daarentegen op de veiligheid tijdens werkzaamheden aan of in de buurt van elektrische installaties. Deze norm beschrijft de voorschriften voor veilige bedrijfsvoering en is direct gerelateerd aan de Arbowet. De NEN 3140 is afgeleid van de Europese norm EN 50110 en specificeert hoe je veilig kunt werken met elektriciteit.
De belangrijkste verschillen tussen NEN 1010 en NEN 3140
Het grootste verschil tussen beide normen zit in hun focus: de NEN 1010 gaat over hoe je een installatie moet bouwen, terwijl de NEN 3140 beschrijft hoe je ermee moet werken. In onderstaande tabel zijn de belangrijkste verschillen op een rijtje gezet:
| Aspect | NEN 1010 | NEN 3140 |
|---|---|---|
| Toepassingsgebied | Ontwerp en aanleg van elektrische installaties | Veilige bedrijfsvoering en werkzaamheden |
| Juridische status | Verwijzing in Bouwbesluit | Verwijzing in Arbowet |
| Verantwoordelijke | Installateur/ontwerper | Werkgever/installatieverantwoordelijke |
| Geldigheid | Vanaf oplevering installatie | Gedurende gebruik/werkzaamheden |
Een praktisch voorbeeld: bij het bouwen van een nieuw kantoorpand volgt de elektrotechnisch installateur de NEN 1010 om de elektrische installatie correct aan te leggen. Wanneer later een medewerker van het facilitair bedrijf een lamp moet vervangen, volgt deze de procedures uit de NEN 3140 om dit veilig te doen.
NEN 1010: Focus op veilige elektrische installaties
De NEN 1010 bevat gedetailleerde voorschriften voor het ontwerpen en aanleggen van laagspanningsinstallaties. De norm beschrijft aan welke eisen bekabeling, groepen, aarding, en beveiligingscomponenten moeten voldoen om een veilige installatie te garanderen.
Belangrijke aspecten die in de NEN 1010 aan bod komen zijn:
- Dimensionering van kabels en leidingen
- Beveiligingen tegen overbelasting en kortsluiting
- Aardlekbeveiliging
- Indeling van ruimten volgens gevaarscategorieën
- Specifieke eisen voor natte ruimten, bouwplaatsen, etc.
De NEN 1010 wordt regelmatig bijgewerkt om aan te sluiten bij nieuwe technologische ontwikkelingen. De meest recente versie bevat onder andere aanvullende eisen voor laadstations voor elektrische voertuigen en zonne-energiesystemen.
NEN 3140: Veilig werken met elektrische installaties
De NEN 3140 richt zich op arbeidsveiligheid en beschrijft procedures om veilig te werken aan of in de nabijheid van elektrische installaties. De norm definieert verschillende rollen met bijbehorende verantwoordelijkheden:
- Installatieverantwoordelijke: eindverantwoordelijk voor de elektrische installatie
- Werkverantwoordelijke: verantwoordelijk voor de uitvoering van werkzaamheden
- Vakbekwaam persoon: heeft relevante opleiding en ervaring in elektrotechniek
- Voldoende onderricht persoon: heeft instructie ontvangen voor specifieke taken
- Leek: heeft geen elektrotechnische kennis
Daarnaast beschrijft de NEN 3140 hoe je elektrische arbeidsmiddelen moet keuren. Dit gaat over gereedschappen en apparaten die in een werkomgeving worden gebruikt. Voor het uitvoeren van deze keuringen is een speciale cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen beschikbaar.
Wanneer moet je aan welke norm voldoen?
Of je met de NEN 1010, NEN 3140 of beide te maken krijgt, hangt af van je rol en verantwoordelijkheden:
- Als je elektrische installaties ontwerpt of aanlegt, heb je te maken met de NEN 1010
- Als je werkgever bent en medewerkers werken met of aan elektrische installaties, moet je voldoen aan de NEN 3140
- Als je elektrische werkzaamheden uitvoert, moet je de procedures uit de NEN 3140 volgen
- Als je elektrische arbeidsmiddelen gebruikt, moeten deze gekeurd zijn volgens NEN 3140
Het niet naleven van deze normen kan serieuze gevolgen hebben. Bij een ongeval kan de Inspectie SZW (voorheen de Arbeidsinspectie) boetes opleggen als blijkt dat niet volgens de normen is gewerkt. Bovendien kan bij schade de verzekeraar uitkering weigeren als niet aan de normen is voldaan.
Het belang van een NEN 3140 cursus voor elektrotechnisch personeel
Voor iedereen die werkt met elektriciteit is het volgen van een NEN 3140 cursus aan te raden. Afhankelijk van je rol en verantwoordelijkheden zijn er verschillende opleidingen:
- Voor installatieverantwoordelijken: cursus IV-er NEN 3140
- Voor werkverantwoordelijken en vakbekwame personen: cursus VP-er NEN 3140
- Voor voldoende onderrichte personen: cursus VOP-er NEN 3140
- Voor keurmeesters: cursus keurmeester elektrische arbeidsmiddelen NEN 3140
Tijdens deze cursussen leer je hoe je veilig kunt werken met elektrische installaties en arbeidsmiddelen. De certificaten die je krijgt na het volgen van een NEN 3140 cursus zijn meestal 3 jaar geldig. Daarna is het verstandig om een herhalingscursus te volgen om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen.
Veelgestelde vragen over NEN 1010 en NEN 3140
Is NEN 3140 wettelijk verplicht?
De NEN 3140 zelf is niet direct wettelijk verplicht, maar de Arbowet verplicht werkgevers wel om te zorgen voor veilige werkomstandigheden. De NEN 3140 wordt gezien als de beste manier om aan deze verplichting te voldoen.
Hoe vaak moet je NEN 3140 certificering vernieuwen?
Een NEN 3140 certificaat is doorgaans 3 jaar geldig. Daarna is het aan te raden om een herhalingscursus te volgen.
Wat is het verschil tussen NEN 3140 en NEN-EN 50110?
De NEN 3140 is de Nederlandse implementatie van de Europese norm EN 50110. De NEN 3140 bevat alle voorschriften uit de EN 50110, aangevuld met specifieke Nederlandse eisen.
Hoe verhouden beide normen zich tot de Arbowet?
De Arbowet verwijst naar de NEN 3140 als een manier om aan de wettelijke verplichting voor veilige werkomstandigheden te voldoen. De NEN 1010 wordt in het Bouwbesluit genoemd als norm voor veilige installaties.
Elektrische veiligheid is een onderwerp dat continue aandacht vraagt. Bij Nieuwhuis Opleidingen helpen we graag met het verhogen van de veiligheid op de werkvloer door het aanbieden van praktische en direct toepasbare cursussen op het gebied van NEN 3140 en elektrische veiligheid normen.