Wat zijn arbeidsmiddelen volgens de wet?
De Nederlandse wetgeving, specifiek de Arbowet, definieert arbeidsmiddelen als alle machines, installaties, apparaten en gereedschappen die gebruikt worden tijdens het werk. Het gaat hierbij om een breed scala aan materieel dat op de werkplek aanwezig is. Van eenvoudig handgereedschap zoals hamers en schroevendraaiers tot complexe machines, elektrische apparatuur en transportmiddelen zoals heftrucks.
Arbeidsmiddelen worden in verschillende categorieën ingedeeld, waaronder:
- Handgereedschap (bijvoorbeeld hamers, schroevendraaiers, tangen)
- Elektrische apparatuur (boormachines, slijptollen, computers)
- Machines (zaagmachines, lasapparatuur, productielijnen)
- Transportmiddelen (heftrucks, palletwagens)
- Klimmateriaal (ladders, trappen, steigers)
- Hijs- en hefmiddelen (takels, hijskranen, kettingen)
- Persoonlijke beschermingsmiddelen (valbeveiligingen, harnassen)
Volgens de Arbowet bent u als werkgever verantwoordelijk voor de veiligheid van uw medewerkers. Dit betekent dat u moet zorgen dat alle arbeidsmiddelen veilig zijn en blijven. De wettelijke basis voor keuringen vindt u terug in artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit, waarin staat dat arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering, regelmatig gekeurd moeten worden.
Welke arbeidsmiddelen vallen onder verplichte keuringen?
Niet alle arbeidsmiddelen moeten verplicht gekeurd worden, maar voor veel categorieën is dit wel het geval. Hier volgt een overzicht van arbeidsmiddelen die wettelijk verplicht gekeurd moeten worden, ingedeeld per categorie:
Elektrische arbeidsmiddelen (NEN 3140): Alle elektrische apparaten en installaties op de werkplek vallen onder de NEN 3140-norm. Dit omvat bijvoorbeeld handgereedschap zoals boormachines, maar ook kantoorapparatuur, verlichting en machines. Het doel van deze keuringen is om elektrische veiligheid op de werkplek te waarborgen en risico’s zoals kortsluiting, brand of elektrocutie te voorkomen.
Heftrucks en andere transportmiddelen: Deze vallen onder de verplichte keuring vanwege het veiligheidsrisico bij gebruik. Denk hierbij aan heftrucks, reachtrucks, palletwagens met rijfunctie en hoogwerkers.
Klimmateriaal: Ladders, trappen en steigers dienen conform de NEN 2484 (voor ladders en trappen) en EN 1004 (voor rolsteigers) gekeurd te worden om valgevaar te minimaliseren.
Hijs- en hefmiddelen: Kettingen (NEN 818), staalkabels (EN 13411), hijsbanden (EN 1492) en alle andere middelen die gebruikt worden om lasten te hijsen of te heffen.
Persoonlijke beschermingsmiddelen: Specifiek valbeveiliging zoals harnasgordels (EN 361) en valbeveiligingssystemen (EN 363) moeten regelmatig geïnspecteerd worden.
Drukapparatuur: Apparatuur die onder druk staat, zoals compressoren, drukvaten en stoomketels, valt onder het Warenwetbesluit drukapparatuur en moet periodiek gekeurd worden.
Hoe vaak moeten verschillende arbeidsmiddelen gekeurd worden?
De frequentie waarmee arbeidsmiddelen gekeurd moeten worden, is afhankelijk van verschillende factoren zoals het type arbeidsmiddel, de gebruiksintensiteit, de werkomgeving en het risiconiveau. Hier volgt een overzicht van de meest voorkomende keuringsintervallen:
Elektrische arbeidsmiddelen (NEN 3140): De standaard keuringsfrequentie is jaarlijks, maar dit kan verschillen afhankelijk van de risico-inventarisatie. Bij intensief gebruik of in zware omstandigheden (zoals bouwplaatsen) kan een hogere frequentie nodig zijn, terwijl in kantooromgevingen soms een lagere frequentie volstaat.
Heftrucks en transportmiddelen: Doorgaans is een jaarlijkse keuring verplicht, aangevuld met dagelijkse visuele controles door de gebruiker.
Klimmateriaal: Ladders, trappen en rolsteigers moeten minimaal jaarlijks gekeurd worden volgens NEN 2484 en EN 1004. Bij intensief gebruik is een hogere frequentie aan te raden.
Hijs- en hefmiddelen: Deze worden meestal jaarlijks gekeurd conform de geldende normen zoals NEN 818 (kettingen), EN 13411 (staalkabels) en EN 1492 (hijsbanden).
Persoonlijke valbeveiliging: Harnasgordels (EN 361) en valbeveiligingssystemen (EN 363) vereisen doorgaans een jaarlijkse keuring.
Het is belangrijk om te weten dat deze frequenties richtlijnen zijn. In uw risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) kunt u bepalen of er redenen zijn om arbeidsmiddelen vaker te keuren, bijvoorbeeld bij zwaar of intensief gebruik.
Wat houdt een NEN 3140 cursus in?
Een NEN 3140 cursus is specifiek gericht op elektrische veiligheid op de werkplek. Deze norm is een praktische invulling van de Arbowet voor wat betreft het werken met en keuren van elektrische arbeidsmiddelen. In een cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen leert u alle aspecten over elektrische veiligheid in uw werkomgeving.
De inhoud van een NEN 3140 cursus omvat doorgaans de volgende componenten:
- Theoretische kennis over elektrische veiligheid en wetgeving
- Uitleg over de NEN 3140 norm en hoe deze toe te passen
- Praktische vaardigheden voor het uitvoeren van inspecties en metingen
- Leren herkennen van elektrische gevaren en risico’s
- Gebruik van meetapparatuur zoals PAT-testers
- Documentatie van keuringen en het bijhouden van een keuringsregister
Er zijn verschillende niveaus van vakbekwaamheid binnen de NEN 3140, waaronder:
Voldoend onderricht persoon (VOP): Basisniveau voor medewerkers die eenvoudige elektrische werkzaamheden uitvoeren.
Vakbekwaam persoon (VP): Voor medewerkers die zelfstandig elektrische installaties en apparatuur kunnen inspecteren, onderhouden en repareren.
Installatieverantwoordelijke (IV): Voor degenen die eindverantwoordelijk zijn voor de elektrische installaties binnen een organisatie.
Keurmeester: Specifiek opgeleid om elektrische arbeidsmiddelen te keuren volgens de NEN 3140.
Wat zijn de gevolgen van het niet (tijdig) keuren van arbeidsmiddelen?
Het niet of niet tijdig keuren van arbeidsmiddelen kan verstrekkende gevolgen hebben op verschillende vlakken:
Juridische gevolgen: Bij het niet naleven van de keuringsverplichtingen overtreedt u de Arbowet. De Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) kan hiervoor boetes opleggen die kunnen oplopen tot duizenden euro’s. Bij ernstige overtredingen of bij herhaalde nalatigheid kunnen de boetes nog hoger uitvallen.
Veiligheidsrisico’s: Ongekeurde arbeidsmiddelen kunnen onveilig zijn, wat kan leiden tot ongevallen op de werkplek. Denk aan elektrische schokken door defecte apparatuur, valpartijen door instabiele ladders of ongelukken met transportmiddelen.
Aansprakelijkheid: Bij ongevallen met ongekeurde arbeidsmiddelen kunt u als werkgever aansprakelijk worden gesteld voor de geleden schade. Dit kan resulteren in schadeclaims van medewerkers of derden.
Verzekeringskwesties: Veel verzekeraars dekken geen schade die veroorzaakt is door het gebruik van ongekeurde arbeidsmiddelen. Bij een incident kan de verzekeraar uitkering weigeren als blijkt dat de keuringen niet op orde waren.
Hoe zet u een effectief keuringssysteem op binnen uw organisatie?
Om ervoor te zorgen dat alle verplichte keuringen uitgevoerd worden, is het belangrijk om een systematisch keuringsbeleid te implementeren. Hier volgen enkele praktische stappen:
Inventariseer uw arbeidsmiddelen: Maak een complete lijst van alle arbeidsmiddelen binnen uw organisatie en bepaal welke onder de keuringsplicht vallen.
Stel een keuringsregister op: Houd bij welke arbeidsmiddelen wanneer gekeurd moeten worden en door wie. Dit kan digitaal of op papier, zolang het maar overzichtelijk en up-to-date is.
Train medewerkers: Zorg dat de juiste medewerkers opgeleid zijn om keuringen uit te voeren. Voor elektrische arbeidsmiddelen betekent dit het volgen van een NEN 3140 cursus, voor klimmateriaal een NEN 2484 cursus, enzovoort.
Kies tussen interne en externe keuringen: Bepaal of u de keuringen in eigen beheer wilt uitvoeren of uitbesteedt aan een gespecialiseerd bedrijf. Bij interne keuringen bespaart u kosten, maar moet u wel investeren in opleiding en apparatuur.
Gebruik goede keuringsstickers: Markeer gekeurde arbeidsmiddelen met duidelijke stickers waarop staat wanneer de volgende keuring moet plaatsvinden. Er zijn universele stickers beschikbaar of specifieke stickers per norm.
Implementeer een herinneringssysteem: Zorg voor tijdige herinneringen wanneer keuringen naderen, zodat deze nooit over het hoofd gezien worden.
Het opzetten van een goed keuringssysteem vereist kennis van zowel de wetgeving als de technische aspecten van verschillende arbeidsmiddelen. Bij Nieuwhuis Opleidingen begrijpen we het belang van goede en tijdige keuringen. Daarom bieden we verschillende trainingen aan voor keurmeesters, zodat u zelf de verantwoordelijkheid kunt nemen voor de veiligheid van uw arbeidsmiddelen en daarmee voor de veiligheid van uw medewerkers.