Is het keuren van handgereedschap wettelijk verplicht?
Als het gaat om veiligheid op de werkplek, is het keuren van handgereedschap een belangrijk onderwerp. Maar veel werkgevers vragen zich af: is dit nu wettelijk verplicht of niet? Het korte antwoord is: ja, maar met nuances.
De Arbowet is hierin duidelijk: als werkgever ben je verplicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit stelt specifiek dat arbeidsmiddelen, waaronder handgereedschap, regelmatig gekeurd moeten worden om risico’s te beperken. Dit geldt voor zowel elektrisch als niet-elektrisch handgereedschap, al zijn de specifieke vereisten verschillend.
Voor elektrisch handgereedschap is de NEN 3140-norm van toepassing. Deze norm schrijft voor hoe elektrische arbeidsmiddelen gekeurd moeten worden om elektrische risico’s te minimaliseren. Voor machines met complexere elektrische systemen geldt vaak de NEN-EN-IEC 60204. Voor niet-elektrisch handgereedschap zijn de eisen minder specifiek omschreven, maar dit betekent zeker niet dat keuringen overbodig zijn. De algemene zorgplicht uit de Arbowet blijft van kracht.
Wie is er verantwoordelijk? De werkgever heeft de primaire verantwoordelijkheid voor het laten keuren van handgereedschap. Werknemers hebben op hun beurt de plicht om gebreken aan gereedschap te melden en geen defect gereedschap te gebruiken. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid om de werkplek veilig te houden, maar de eindverantwoordelijkheid ligt altijd bij de werkgever.
Welke risico’s bestaan er bij het werken met ongekeurd handgereedschap?
Werken met ongekeurd handgereedschap is vergelijkbaar met rijden in een auto zonder APK: je weet niet welke verborgen gevaren er op de loer liggen. De risico’s zijn niet alleen theoretisch – ze leiden jaarlijks tot serieuze ongevallen.
Bij elektrisch handgereedschap kunnen defecten leiden tot elektrische schokken, kortsluiting of zelfs brand. Denk aan beschadigde kabels, defecte schakelaars of vocht in elektrische componenten. Volgens cijfers van de Inspectie SZW zijn elektrische ongevallen op de werkplek verantwoordelijk voor ongeveer 10% van alle ernstige arbeidsongevallen. Bij niet-elektrisch gereedschap kunnen gebreken zoals losse hamers, botte messen of verzwakte tangen leiden tot onverwachte breuk tijdens gebruik, met snijwonden, kneuzingen of erger tot gevolg.
Een vaak onderschat risico is de aansprakelijkheid bij ongevallen. Wanneer een werknemer gewond raakt door het gebruik van ongekeurd gereedschap, kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld. Een voorbeeld hiervan is een zaak waarbij een timmerman ernstig letsel opliep toen een ongecontroleerde cirkelzaag vastliep en terugslag veroorzaakte. De werkgever werd aansprakelijk gesteld omdat de zaag niet tijdig was gekeurd, wat resulteerde in hoge schadevergoedingen en reputatieschade voor het bedrijf.
De veiligheidsrisico’s van ongekeurd handgereedschap reiken verder dan alleen de directe gebruiker. Collega’s in de omgeving kunnen ook getroffen worden door rondvliegende onderdelen of andere onvoorziene gebeurtenissen. Door gereedschap regelmatig te laten keuren op veiligheid en functionaliteit, minimaliseer je deze risico’s aanzienlijk.
Hoe vaak moet handgereedschap gekeurd worden?
De frequentie waarmee je handgereedschap moet keuren hangt af van verschillende factoren. Er bestaat geen one-size-fits-all antwoord, maar er zijn wel duidelijke richtlijnen die je kunt volgen.
Voor elektrisch handgereedschap geldt volgens de NEN 3140-norm doorgaans een keuringsinterval van 1 jaar in normale omstandigheden. Echter, in zware omstandigheden zoals in de bouw, waar gereedschap intensief gebruikt wordt en blootgesteld aan vocht en stof, kan een frequentie van eens per 3 of 6 maanden nodig zijn. Gebruiksintensiteit is hierbij een cruciale factor – gereedschap dat dagelijks gebruikt wordt, slijt sneller dan gereedschap dat slechts incidenteel wordt ingezet.
De werkomgeving speelt ook een belangrijke rol. Werken in een stoffige, vochtige of corrosieve omgeving vraagt om kortere keuringsintervallen dan werken in een schone, droge werkplaats. Dit geldt zowel voor elektrisch als niet-elektrisch gereedschap. Het is belangrijk om deze frequenties vast te leggen in je RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie).
Naast de periodieke keuringen is het essentieel om dagelijkse visuele inspecties uit te voeren. Hierbij controleert de gebruiker vóór aanvang van het werk of het gereedschap geen zichtbare defecten vertoont. Dit is geen vervanging voor de formele keuring, maar een extra veiligheidsmaatregel die veel problemen kan voorkomen.
De documentatie van keuringen is wettelijk vereist. Voor elk stuk gereedschap moet bijgehouden worden wanneer het gekeurd is, wat de bevindingen waren en wanneer de volgende keuring gepland staat. Dit kan via een logboek, stickers op het gereedschap zelf of een digitaal systeem. Bij een inspectie van de Arbeidsinspectie moet je deze informatie kunnen overleggen.
Wie mag handgereedschap keuren?
Niet iedereen mag zomaar handgereedschap keuren. De Arbowet spreekt over een “deskundige natuurlijke persoon of rechtspersoon”. Maar wat betekent dat precies in de praktijk?
Voor het keuren van elektrisch handgereedschap volgens de NEN 3140-norm moet de keurmeester aantoonbare kennis en ervaring hebben op het gebied van elektrotechniek en veiligheid. Dit wordt meestal verkregen door het volgen van een specifieke opleiding tot keurmeester. Na het succesvol afronden van zo’n opleiding ben je gecertificeerd om elektrische arbeidsmiddelen te keuren.
Er is een belangrijk onderscheid tussen interne en externe keuringen. Interne keuringen worden uitgevoerd door eigen medewerkers die de juiste certificering hebben. Dit heeft als voordeel dat je flexibel bent in planning en kosten kunt besparen. Externe keuringen worden uitgevoerd door gespecialiseerde bedrijven. Het voordeel hiervan is de onafhankelijkheid en vaak meer gespecialiseerde kennis, maar tegen hogere kosten.
De onafhankelijkheid van de keurmeester is cruciaal. Een keurmeester moet objectief kunnen beoordelen of gereedschap veilig is, zonder druk om ‘coulant’ te zijn vanwege budgettaire of planning-technische redenen. Dit is een van de redenen waarom sommige bedrijven kiezen voor externe keurmeesters, ondanks de hogere kosten.
Als keurmeester draag je een grote verantwoordelijkheid. Je beslissingen hebben directe invloed op de veiligheid van werknemers. Daarom is het belangrijk om je kennis up-to-date te houden door regelmatig herhalingscursussen te volgen, zeker als er wijzigingen in de normen zijn.
Hoe Nieuwhuis Opleidingen u kan helpen bij het keuren van handgereedschap
Het correct keuren van handgereedschap vraagt om specifieke kennis en vaardigheden. Bij Nieuwhuis Opleidingen begrijpen we dat veiligheid op de werkplek begint met goed opgeleide medewerkers.
We bieden verschillende trainingen aan voor het keuren van handgereedschap, met als belangrijkste de NEN 3140 opleiding tot keurmeester elektrische arbeidsmiddelen. Tijdens deze praktijkgerichte cursus leer je alle ins en outs van het inspecteren en testen van elektrisch handgereedschap. We behandelen zowel de theoretische achtergrond als de praktische uitvoering van keuringen.
Naast onze basiscursus bieden we ook herhalingscursussen aan voor keurmeesters die hun kennis willen opfrissen of updaten naar de nieuwste normen. Voor bedrijven die zowel elektrisch handgereedschap als klimmateriaal willen keuren, hebben we een efficiënte combinatiecursus ontwikkeld.
Het voordeel van training bij Nieuwhuis Opleidingen is onze praktijkgerichte aanpak. Onze instructeurs hebben jarenlange ervaring in het veld en delen praktische tips die je niet in handboeken vindt. We zorgen ervoor dat je na de cursus zelfstandig en met vertrouwen keuringen kunt uitvoeren.
“Dankzij de cursus van Nieuwhuis kan ik nu alle elektrische apparatuur in ons bedrijf zelf keuren. Dit bespaart ons niet alleen geld, maar geeft ook meer flexibiliteit in planning,” aldus Marco, technisch medewerker bij een productiebedrijf.
Door te investeren in een goede opleiding voor het keuren van handgereedschap, zorg je niet alleen voor naleving van de arbowetgeving, maar creëer je ook een veiligere werkomgeving waar medewerkers met vertrouwen hun werk kunnen doen. Neem contact met ons op om te bespreken hoe wij kunnen helpen bij het professionaliseren van je gereedschapskeuringen.