Ja, het is wettelijk verplicht om hijsmiddelen te laten keuren. Deze verplichting is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het Arbobesluit, specifiek in artikel 7.4a. Voor de meeste hijsmiddelen geldt een jaarlijkse keuringsplicht, maar bij intensief gebruik kan dit vaker nodig zijn. De keuring moet worden uitgevoerd door een deskundige keurmeester volgens de geldende NEN-normen. Het niet naleven van deze verplichting kan leiden tot hoge boetes, aansprakelijkheid bij ongevallen en zelfs stillegging van werkzaamheden door de Inspectie SZW.
Wettelijke basis voor keuring van hijsmiddelen
In Nederland is de keuring van hijsmiddelen niet zomaar een vrijblijvend advies, maar een harde wettelijke verplichting. Deze verplichting is verankerd in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het Arbobesluit, specifiek in artikel 7.4a. Hierin staat dat arbeidsmiddelen, waaronder hijsmiddelen vallen, periodiek moeten worden gekeurd door een deskundige.
Naast de Arbowet speelt ook de Warenwet een belangrijke rol, specifiek het Warenwetbesluit machines. Dit besluit is de implementatie van Europese richtlijnen, waaronder de Machinerichtlijn, die eisen stelt aan het ontwerp en de constructie van onder andere hijsmiddelen.
Voor de praktische uitvoering van keuringen zijn er verschillende NEN-normen ontwikkeld, zoals de NEN-EN 818 voor kettingwerk en de NEN-EN 13155 voor losse hijsgereedschappen. Deze normen beschrijven in detail aan welke veiligheidseisen de hijsmiddelen moeten voldoen en hoe keuringen moeten worden uitgevoerd.
Welke hijsmiddelen vallen onder de keuringsplicht?
De keuringsplicht geldt voor vrijwel alle soorten hijsmiddelen. Hieronder vallen onder meer:
- Hijskranen (mobiele kranen, torenkranen, bovenloopkranen)
- Takels (handtakels, elektrische takels)
- Hijsbanden en rondstroppen
- Kettingwerk (hijskettingen, kettingsamenstellen)
- Haken, sluitingen en oogbouten
- Hijsjukken en -balken
- Vacuümheffers
- Pallettrucks met heffunctie
Ook minder voor de hand liggende middelen zoals personenbakken die aan kranen worden bevestigd, vallen onder deze keuringsplicht. Het is belangrijk om te weten dat de keuringsplicht geldt ongeacht de grootte of het draagvermogen van het hijsmiddel – zelfs kleine hijsmiddelen die in werkplaatsen worden gebruikt, moeten aan de eisen voldoen.
De enige uitzonderingen op de regel betreffen hijsmiddelen die uitsluitend voor privégebruik zijn bedoeld, maar zodra ze in een professionele context worden gebruikt, vallen ze onder de keuringsplicht.
Keuringsfrequentie en belangrijke termijnen
Hoe vaak hijsmiddelen gekeurd moeten worden, hangt af van het type hijsmiddel en de gebruiksintensiteit. Als algemene regel geldt dat de meeste hijsmiddelen jaarlijks gekeurd moeten worden. Voor sommige intensief gebruikte of aan zware belasting onderworpen hijsmiddelen kan een hogere keuringsfrequentie gelden.
Bij de volgende situaties is een extra keuring verplicht, ongeacht wanneer de laatste periodieke keuring heeft plaatsgevonden:
- Na elke ingrijpende wijziging of reparatie van het hijsmiddel
- Na een incident waarbij het hijsmiddel betrokken was
- Na langdurige opslag voordat het hijsmiddel weer in gebruik wordt genomen
- Wanneer er twijfel bestaat over de veilige staat van het hijsmiddel
Verder is het belangrijk om te weten dat er naast de jaarlijkse keuring ook een dagelijkse visuele inspectie door de gebruiker verplicht is. Hierbij controleert de gebruiker het hijsmiddel op zichtbare gebreken voordat het wordt gebruikt.
Het is essentieel om een goede administratie bij te houden van alle keuringen en inspecties zodat je bij controle door bijvoorbeeld de Arbeidsinspectie kunt aantonen dat je aan de wettelijke verplichtingen voldoet. Je kunt meer leren over effectieve controles bij onze cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen.
Risico’s bij niet-naleving van keuringsverplichtingen
Het niet naleven van de keuringsplicht voor hijsmiddelen kan verstrekkende gevolgen hebben. De meest directe risico’s zijn:
- Boetes van de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie), die kunnen oplopen tot duizenden euro’s per overtreding
- Aansprakelijkheid bij ongevallen – als er een ongeval gebeurt met een niet gekeurd hijsmiddel, ben je als werkgever vrijwel altijd aansprakelijk
- Verhoogde veiligheidsrisico’s voor je medewerkers, wat kan leiden tot ernstige of zelfs fatale ongevallen
- Stillegging van werkzaamheden door de Inspectie SZW tot de situatie is gecorrigeerd
- Imagoschade en verlies van opdrachten wanneer blijkt dat je niet aan de wettelijke verplichtingen voldoet
- Problemen met verzekeraars die mogelijk niet uitkeren bij schade als niet aan de keuringsplicht is voldaan
De kosten van een keuring vallen in het niet bij de potentiële kosten van deze risico’s. Bovendien draagt regelmatige keuring bij aan een langere levensduur van je hijsmiddelen, wat op termijn kostenbesparend werkt.
Wat houdt een professionele hijsmiddelenkeuring in?
Een professionele keuring van hijsmiddelen is veel meer dan een snelle visuele inspectie. Een gekwalificeerde keurmeester volgt een systematisch proces dat verschillende stappen omvat:
- Identificatie van het hijsmiddel (type, fabrikant, bouwjaar, capaciteit)
- Controle van de documentatie (eerdere keuringsrapporten, gebruiksaanwijzing)
- Visuele inspectie op slijtage, schade, vervorming en corrosie
- Controle van de werking van alle bewegende delen
- Meting van slijtage en vergelijking met de afkeurcriteria
- Beoordeling van markeringen en labels (zijn deze nog leesbaar?)
- Documentatie van de bevindingen in een keuringsrapport
Voor specifieke hijsmiddelen zoals kettingen, hijsbanden of haken gelden aanvullende controlepunten. De keurmeester moet goed op de hoogte zijn van de specifieke eisen die voor elk type hijsmiddel gelden, zoals beschreven in de relevante NEN-normen.
Certificering en documentatie bewaren
Na elke keuring moet een keuringsrapport worden opgesteld. Dit rapport moet minimaal de volgende informatie bevatten:
- Identificatie van het gekeurde hijsmiddel
- Datum van de keuring
- Naam en handtekening van de keurmeester
- Bevindingen van de keuring
- Conclusie (goedgekeurd of afgekeurd)
- Datum waarop de volgende keuring uiterlijk moet plaatsvinden
Deze documentatie moet je als werkgever zorgvuldig bewaren. Volgens de Arbowet moet je kunnen aantonen dat je arbeidsmiddelen in goede staat verkeren en regelmatig worden gekeurd. In de praktijk betekent dit dat je de keuringsrapporten gedurende de hele levensduur van het hijsmiddel moet bewaren, plus enkele jaren daarna.
Het is aan te raden om naast de papieren administratie ook een digitaal registratiesysteem bij te houden. Dit maakt het gemakkelijker om overzicht te houden en tijdig in te plannen wanneer hijsmiddelen opnieuw gekeurd moeten worden.
Bij Nieuwhuis Opleidingen begrijpen we hoe belangrijk het is om aan alle wettelijke eisen te voldoen en tegelijkertijd de veiligheid van je werknemers te waarborgen. We bieden daarom praktijkgerichte opleidingen voor keurmeesters die verantwoordelijk zijn voor het keuren van diverse arbeidsmiddelen, waaronder hijsmiddelen. Zo zorg je ervoor dat je organisatie voldoet aan alle wettelijke verplichtingen én creëer je een veilige werkomgeving.