De NEN 3140 keuring is niet expliciet wettelijk verplicht, maar in de praktijk wel degelijk noodzakelijk voor werkgevers. Hoewel de norm zelf geen wet is maar een praktijkrichtlijn, vereist de Arbowet dat werkgevers zorgen voor veilige arbeidsmiddelen en werkomgeving. Door NEN 3140 keuringen uit te voeren, toon je als werkgever aan dat je voldoet aan deze wettelijke zorgplicht op het gebied van elektrische veiligheid. Bij nalatigheid kun je juridisch aansprakelijk worden gesteld en riskeer je boetes van de Arbeidsinspectie, vooral bij ongevallen. Kortom: formeel niet verplicht, in de praktijk onmisbaar.
Wat houdt de NEN 3140 norm precies in?
De NEN 3140 is een Nederlandse norm die specifieke richtlijnen biedt voor het veilig werken met elektrische installaties en apparatuur in laagspanningsomgevingen. Deze norm is afgeleid van de Europese standaard EN 50110-1 en beschrijft gedetailleerd hoe je veilig kunt werken met elektriciteit.
Concreet richt de NEN 3140 zich op twee hoofdaspecten:
- De veiligheid van elektrische installaties en apparatuur
- De veiligheid van mensen die hieraan of hiermee werken
De norm beschrijft onder andere procedures voor inspectie, onderhoud en keuring van elektrische arbeidsmiddelen. Daarnaast specificeert de norm ook verschillende verantwoordelijkheden en bevoegdheden, zoals die van de installatieverantwoordelijke en de keurmeester. Het uiteindelijke doel is het voorkomen van elektrische ongevallen en brand door elektriciteit.
Wettelijke basis voor NEN 3140 keuringen
Is de NEN 3140 keuring nu wettelijk verplicht? Het antwoord ligt genuanceerder dan een simpel ja of nee. De NEN 3140 norm zelf is geen wet, maar een praktijkrichtlijn. Echter, de Arbowet en het Arbobesluit verplichten werkgevers wel om te zorgen voor een veilige werkomgeving en arbeidsmiddelen.
In artikel 7.4a van het Arbobesluit staat dat arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering, regelmatig gekeurd moeten worden. Elektrische apparatuur valt hieronder. De wet schrijft echter niet expliciet voor dat dit volgens NEN 3140 moet gebeuren.
Maar hier komt het: wanneer je als werkgever kunt aantonen dat je de NEN 3140 norm volgt, dan wordt aangenomen dat je voldoet aan de wettelijke zorgplicht. De NEN 3140 keuring wordt in de praktijk daarom beschouwd als de standaardmethode om aan te tonen dat je aan de Arbowet voldoet als het gaat om elektrische veiligheid.
Wanneer is een NEN 3140 keuring verplicht?
Hoewel de NEN 3140 keuring niet letterlijk in de wet staat, is het uitvoeren van keuringen in de volgende situaties feitelijk wel verplicht:
- Bij alle organisaties waar medewerkers werken met elektrische apparatuur en installaties
- Voor alle elektrische arbeidsmiddelen die gebruikt worden op de werkplek
- Na installatie van nieuwe elektrische apparatuur, vóór ingebruikname
- Na reparatie of modificatie van elektrische arbeidsmiddelen
- Periodiek, waarbij de keuringsfrequentie afhangt van het type apparatuur, de gebruiksintensiteit en de werkomgeving
Voor specifieke bedrijfstakken zoals de zorg, waar medische apparatuur wordt gebruikt, gelden aanvullende normen zoals de NEN-EN-IEC 62353. Deze is specifiek ontwikkeld voor medische elektrische apparatuur.
Risico’s en gevolgen van niet-naleving
Het niet (laten) uitvoeren van NEN 3140 keuringen kan verstrekkende gevolgen hebben:
- Juridische consequenties: Bij ongevallen kan de Arbeidsinspectie boetes opleggen als blijkt dat er geen keuringen zijn uitgevoerd
- Aansprakelijkheid: Bij letsel of schade door defecte apparatuur kun je als werkgever persoonlijk aansprakelijk worden gesteld
- Verzekeringsproblemen: Verzekeraars kunnen uitkering weigeren als blijkt dat je niet aan je zorgplicht hebt voldaan
- Veiligheidsrisico’s: Het belangrijkste risico is natuurlijk dat onveilige apparatuur kan leiden tot elektrische schokken, brand of zelfs dodelijke ongevallen
Kortom, de financiële en juridische gevolgen van het negeren van NEN 3140 keuringen wegen niet op tegen de kosten van periodieke inspecties.
Wie mag een NEN 3140 keuring uitvoeren?
Niet iedereen mag zomaar NEN 3140 keuringen uitvoeren. De persoon die keurt moet aantoonbaar deskundig zijn. Dit betekent dat de keurmeester:
- Een opleiding NEN 3140 keurmeester heeft gevolgd
- Voldoende kennis heeft van elektrische gevaren en risico’s
- De normen en meetmethodes kent
- Bekend is met de te keuren apparatuur
Binnen organisaties worden vaak eigen medewerkers opgeleid tot keurmeesters. Dit kan kosteneffectief zijn bij grotere aantallen te keuren apparatuur. Voor een gedegen opleiding tot NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen kun je terecht bij gespecialiseerde opleidingsinstituten.
Praktische implementatie van NEN 3140 in uw bedrijf
Om NEN 3140 effectief in je organisatie te implementeren, raden we de volgende stappen aan:
- Stel een installatieverantwoordelijke aan die belast is met het toezicht op elektrische veiligheid
- Zorg dat medewerkers die werken aan of met elektrische installaties een opleiding Voldoende Onderricht Persoon (VOP) of Vakbekwaam Persoon (VP) volgen
- Maak een inventarisatie van alle elektrische arbeidsmiddelen
- Stel een keuringsschema op met vaste intervallen
- Investeer in een goede administratie van keuringen en resultaten
- Train eigen medewerkers tot keurmeester of huur een externe partij in
Vergeet niet dat elektrische veiligheid verder gaat dan alleen keuringen. Ook de inspectie van elektrische installaties volgens NEN 1010 en NEN 3140 is een belangrijk onderdeel van een veilige werkomgeving.
Concluderend: hoewel de NEN 3140 keuring niet letterlijk in de wet staat, is het in de praktijk wel degelijk verplicht als invulling van je wettelijke zorgplicht. Door te investeren in goede keuringen, bekwaam personeel en veilige procedures voorkom je niet alleen ongelukken, maar voldoe je ook aan je wettelijke verplichtingen. Bij ons kun je terecht voor alle benodigde trainingen om NEN 3140 keuringen professioneel uit te voeren of te laten uitvoeren.