Is het verplicht om gereedschap te laten keuren?

Er is geen directe wettelijke verplichting die specifiek voorschrijft dat gereedschap gekeurd moet worden, maar er is wel een zorgplicht vanuit de Arbowet. Als werkgever ben je verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van werknemers, wat betekent dat je moet kunnen aantonen dat je gereedschap veilig is voor gebruik. In de praktijk komt dit neer op het regelmatig laten keuren van gereedschap volgens relevante normen zoals NEN 3140 voor elektrische arbeidsmiddelen. Door deze keuringen uit te voeren, voldoe je aan je wettelijke zorgplicht en voorkom je risico’s zoals ongevallen, aansprakelijkheid en boetes van de Inspectie SZW.

Wettelijke kaders voor gereedschapskeuring

Laten we meteen met de deur in huis vallen: er bestaat geen directe wettelijke verplichting die specifiek stelt dat “gereedschap gekeurd moet worden”. Wat er wél is, is een algemene zorgplicht die voortvloeit uit de Arbowet. Volgens artikel 3 van de Arbowet moet de werkgever zorgen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers.

Het Arbobesluit, specifiek hoofdstuk 7, gaat dieper in op arbeidsmiddelen (waaronder gereedschap valt). Artikel 7.4a stelt dat arbeidsmiddelen waarvan de veiligheid afhangt van de wijze van installatie, regelmatig gecontroleerd moeten worden door een deskundig persoon. Dit betekent dat je als werkgever moet kunnen aantonen dat je gereedschap veilig is en blijft tijdens gebruik.

De wetgever gebruikt hier doelvoorschriften in plaats van middelvoorschriften. Simpel gezegd: de wet schrijft niet exact voor hóe je moet zorgen dat gereedschap veilig is, maar stelt wel dat het eindresultaat (veilig gereedschap) bereikt moet worden.

Welke normen gelden voor keuringen?

Als de wet niet precies voorschrijft hoe je moet keuren, waar baseer je je dan op? Hier komen de normen in beeld. De belangrijkste normen voor gereedschapskeuring zijn:

• NEN 3140 – Deze norm is essentieel voor elektrische arbeidsmiddelen en gereedschappen. Het specificeert hoe je deze veilig kunt beheren, gebruiken en keuren. Als je meer wilt weten over hoe je zelf elektrisch gereedschap kunt keuren volgens deze norm, kun je onze cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen volgen.
• NEN-EN-ISO 12100 – Deze norm richt zich op de veiligheid van machines en risicobeoordeling.
• NEN 2484 – Specifiek voor ladders, trappen en rolsteigers.
• NEN 818/EN 361/363 – Voor hijsmiddelen en valbeveiliging.

Elke norm heeft specifieke eisen en testprocedures die aangeven waaraan veilig gereedschap moet voldoen. Door deze normen te volgen, kun je aantonen dat je aan je zorgplicht voldoet.

Risico’s van niet-gekeurd gereedschap

Waarom zou je eigenlijk investeren in het keuren van gereedschap als het niet expliciet verplicht is? De risico’s van werken met niet-gekeurd gereedschap zijn niet te onderschatten:

• Veiligheidsrisico’s – Defecte apparatuur kan leiden tot ernstige ongevallen zoals elektrische schokken, brandgevaar of mechanisch falen.
• Aansprakelijkheid – Bij een ongeval met niet-gekeurd gereedschap ben je als werkgever vrijwel altijd aansprakelijk. De Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) zal bij een onderzoek vragen naar keuringsrapporten.
• Boetes – Bij controles kan de Inspectie SZW flinke boetes opleggen als blijkt dat je niet aan je zorgplicht voldoet.
• Verzekeringsdekking – Veel verzekeraars dekken geen schade of ongevallen die voortkomen uit het gebruik van ongekeurd gereedschap.

In de praktijk kan niet-gekeurd gereedschap ook leiden tot productieverlies door defecten of storingen die bij reguliere keuring ontdekt en verholpen hadden kunnen worden.

Hoe vaak moet gereedschap gekeurd worden?

De keuringsfrequentie is afhankelijk van verschillende factoren:

• Type gereedschap – Elektrisch gereedschap wordt meestal jaarlijks gekeurd volgens NEN 3140, maar voor kantoorapparatuur kan dit bijvoorbeeld eens per vier jaar zijn.
• Gebruiksintensiteit – Gereedschap dat intensief gebruikt wordt, moet vaker gekeurd worden.
• Werkomgeving – In ruwe omgevingen zoals bouwplaatsen of vochtige ruimtes is frequentere keuring nodig.
• Voorschriften fabrikant – Deze geven vaak specifieke onderhouds- en keuringsintervallen aan.

Het is belangrijk om een keuringsschema op te stellen waarin je vastlegt wanneer welk gereedschap gekeurd moet worden. Dit helpt niet alleen bij het plannen, maar dient ook als bewijs dat je je zorgplicht serieus neemt.

Wie mag gereedschap keuren?

Volgens het Arbobesluit moet de keuring uitgevoerd worden door een “deskundig persoon”. Maar wat betekent dit precies? Een deskundig persoon is iemand die:

• Kennis heeft van de relevante normen en weet waar op gelet moet worden bij keuringen
• De juiste testmiddelen kan gebruiken
• Een deugdelijke administratie bijhoudt van de keuringen

Je kunt kiezen voor interne keuringen door eigen medewerkers op te leiden tot keurmeester, of je kunt de keuringen uitbesteden aan een gespecialiseerd bedrijf. Het voordeel van gecertificeerde keurmeesters is dat ze aantoonbaar voldoen aan de eisen en op de hoogte zijn van de laatste normen en technieken.

Het gereedschapskeuringsproces uitgelegd

Een goed keuringsproces bestaat uit verschillende stappen:

1. Inventarisatie – Breng in kaart welk gereedschap gekeurd moet worden.
2. Administratie – Leg per gereedschap vast wanneer het voor het laatst gekeurd is en wanneer de volgende keuring gepland staat.
3. Visuele inspectie – Controleer op zichtbare gebreken zoals beschadigde kabels, scheuren of ontbrekende onderdelen.
4. Metingen – Voor elektrisch gereedschap voer je metingen uit zoals isolatieweerstand en aardlektest.
5. Functionele test – Test of het gereedschap naar behoren functioneert.
6. Rapportage – Leg de resultaten vast in een keuringsrapport.
7. Markering – Voorzie goedgekeurd gereedschap van een keuringssticker met datum van keuring en volgende keuring.

Een gedegen administratie is niet alleen wettelijk vereist, maar geeft ook inzicht in de staat van je gereedschap en helpt bij het plannen van vervanging.

Samenvattend: hoewel er geen expliciete verplichting is om gereedschap te laten keuren, is het wel degelijk noodzakelijk om aan je zorgplicht als werkgever te voldoen. Door te werken volgens de relevante normen en regelmatig keuringen uit te voeren, zorg je niet alleen voor de veiligheid van je medewerkers, maar bespaar je ook kosten door uitval en ongevallen te voorkomen. Bij Nieuwhuis Opleidingen helpen we je graag om je medewerkers op te leiden tot deskundige keurmeesters die zelf de keuringen kunnen uitvoeren volgens de geldende normen.