Volgens de NEN 3140 norm moeten alle elektrische arbeidsmiddelen periodiek gekeurd worden. Dit omvat zowel draagbaar elektrisch handgereedschap (zoals boormachines en slijptollen) als verplaatsbare apparaten (koffiezetapparaten, printers), verlengsnoeren, kantoorapparatuur en vaste elektrische installaties. Ook elektrische schakelkasten, vaste bekabeling, vast opgestelde machines en verlichtingssystemen vallen onder de keuringsplicht. De keuringsfrequentie is niet vast voorgeschreven, maar wordt bepaald op basis van gebruiksintensiteit, omgeving en risico’s, met in de praktijk variërende intervallen van 3 maanden tot 5 jaar.
Wat houdt de NEN 3140 norm precies in?
De NEN 3140 is een Nederlandse veiligheidsnorm die voorschriften bevat voor het veilig werken met en het beheer van elektrische arbeidsmiddelen en installaties in de laagspanning. Deze norm is eigenlijk een praktische invulling van de wettelijke verplichting uit de Arbowet, die stelt dat werkgevers moeten zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving.
De norm beschrijft procedures en verantwoordelijkheden rondom het gebruik, beheer en onderhoud van elektrische installaties en apparatuur. Het doel is eenvoudig maar essentieel: het voorkomen van ongevallen door elektriciteit, zoals elektrische schokken, brandgevaar of andere incidenten die kunnen ontstaan door defecte of slecht onderhouden elektrische apparatuur.
De wettelijke basis voor de NEN 3140 vind je in artikel 7.4a van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Hierin staat dat arbeidsmiddelen die aan slijtage onderhevig zijn en daardoor risico’s kunnen opleveren, regelmatig gekeurd moeten worden door een deskundig persoon. Deze norm vertaalt deze algemene verplichting naar specifieke richtlijnen voor elektrische apparatuur.
Keuringsplicht voor handgereedschap met elektrische voeding
Welk elektrisch handgereedschap valt nu precies onder de keuringsplicht? In principe moeten alle draagbare elektrische arbeidsmiddelen periodiek gekeurd worden volgens NEN 3140. Hieronder valt een breed scala aan apparatuur:
- Elektrisch handgereedschap (boormachines, slijptollen, zaagmachines)
- Verplaatsbare apparaten (koffiezetapparaten, printers, koelkasten)
- Verlengsnoeren en haspels
- Losse elektrische apparatuur op kantoor (beeldschermen, laptops, ventilatoren)
- Draagbare meetapparatuur
- Alle andere niet-vaste elektrisch aangedreven arbeidsmiddelen
De keuring van deze arbeidsmiddelen is cruciaal omdat ze intensief worden gebruikt, verplaatst worden en daardoor onderhevig zijn aan slijtage. Juist bij draagbaar elektrisch gereedschap kunnen defecten zoals beschadigde kabels of behuizingen een direct gevaar opleveren voor de gebruiker.
Voor bedrijven die veel verschillende elektrische arbeidsmiddelen gebruiken, is het essentieel om een goed keuringssysteem op te zetten. Wil je meer weten over hoe je dit aanpakt? Bekijk dan onze cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen.
Vaste elektrische installaties en keuringsvoorschriften
Naast draagbare arbeidsmiddelen vallen ook vaste elektrische installaties onder de keuringsplicht volgens NEN 3140. Hieronder verstaan we:
- Elektrische schakelkasten en verdeelinrichtingen
- Vaste bekabeling in gebouwen
- Vast opgestelde machines en installaties
- Verlichting (noodverlichting en reguliere verlichting)
- Aardlekschakelaars en aardingsinstallaties
Bij vaste installaties ligt de focus van de keuring op andere aspecten dan bij draagbare apparatuur. Hier wordt gekeken naar de algemene staat van de installatie, de beveiliging tegen overbelasting en kortsluiting, het functioneren van aardlekschakelaars en de kwaliteit van de aarding.
Voor vaste installaties is het belangrijk om te weten dat de eigenaar of beheerder van het gebouw vaak verantwoordelijk is voor de periodieke keuring. Als huurder van een pand moet je goede afspraken maken over wie welke keuringen uitvoert en wie verantwoordelijk is voor eventuele gebreken.
Hoe vaak moet elektrisch gereedschap gekeurd worden?
Een veel gestelde vraag is: hoe vaak moet je elektrisch gereedschap laten keuren? De NEN 3140 schrijft geen vaste keuringsfrequentie voor. In plaats daarvan moet de frequentie worden bepaald op basis van:
- De gebruiksintensiteit van het apparaat
- De gebruiksomgeving (vochtig, stoffig, buiten, etc.)
- Eerdere keuringservaringen en gevonden defecten
- Aanwijzingen van de fabrikant
Toch worden in de praktijk vaak de volgende richtlijnen gehanteerd:
| Type apparatuur | Omgeving | Aanbevolen keuringsfrequentie |
|---|---|---|
| Handgereedschap | Bouwplaats, industrie | 3-6 maanden |
| Handgereedschap | Kantoor, schone omgeving | 12 maanden |
| Verlengsnoeren | Bouwplaats | 3 maanden |
| Kantoorapparatuur | Kantooromgeving | 24-36 maanden |
| Vaste installaties | Alle omgevingen | 60 maanden (5 jaar) |
Het is belangrijk om een keuringsschema op te stellen dat past bij jouw specifieke situatie. Een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) kan hierbij helpen om de juiste keuringsfrequentie te bepalen.
Veelvoorkomende uitdagingen bij NEN 3140 inspecties
Bij het implementeren van een programma voor NEN 3140 keuringen lopen bedrijven vaak tegen verschillende uitdagingen aan:
Documentatiebeheer is een veelvoorkomend struikelblok. Het bijhouden welke apparaten wanneer gekeurd moeten worden, het vastleggen van keuringsresultaten en het beheren van certificaten vraagt om een gestructureerde aanpak. Digitale systemen kunnen hier uitkomst bieden.
Een andere uitdaging is het plannen van keuringen zonder de bedrijfsprocessen te verstoren. Juist de meest gebruikte apparatuur moet het vaakst gekeurd worden, maar is ook het moeilijkst te missen in het werkproces.
Ook het borgen van continue compliance is een uitdaging. Nieuw aangeschafte apparatuur moet direct in het keuringssysteem worden opgenomen, en defecte apparatuur moet direct uit de roulatie worden gehaald. Dit vraagt om duidelijke procedures en bewustwording bij alle medewerkers.
Wie mag NEN 3140 keuringen uitvoeren?
Niet iedereen mag zomaar elektrische arbeidsmiddelen keuren. Volgens de NEN 3140 moet de keuring worden uitgevoerd door een aantoonbaar vakbekwaam persoon. Dit betekent dat de keurmeester:
- Voldoende kennis moet hebben van de NEN 3140 norm
- Kennis moet hebben van elektrische veiligheid en risico’s
- De werking van elektrische apparatuur moet begrijpen
- Moet weten hoe keuringen uitgevoerd moeten worden
In de praktijk wordt deze vakbekwaamheid vaak aangetoond door het volgen van een specifieke opleiding tot NEN 3140 keurmeester. Deze opleiding behandelt zowel de theoretische achtergrond als de praktische vaardigheden die nodig zijn om keuringen uit te voeren.
Het is belangrijk om te weten dat een keurmeester formeel aangewezen moet worden door de werkgever. Dit gebeurt meestal door middel van een aanwijzingsbrief waarin de taken en verantwoordelijkheden van de keurmeester worden vastgelegd.
Bij Nieuwhuis Opleidingen bieden we verschillende cursussen aan om keurmeesters op te leiden. Deze cursussen geven deelnemers de kennis en vaardigheden om veilige werkomgevingen te creëren door correcte inspecties van elektrische arbeidsmiddelen uit te voeren.