Het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) is de Nederlandse wetgeving die veiligheidseisen stelt aan alle speeltoestellen in openbare ruimtes. Op basis van deze wet moeten speeltoestellen voor plaatsing gecertificeerd worden door een aangewezen keuringsinstantie volgens Europese normen zoals NEN-EN 1176 en NEN-EN 1177. Als beheerder ben je wettelijk verplicht om regelmatige inspecties uit te voeren, een logboek bij te houden, en directe actie te ondernemen bij geconstateerde gebreken. De NVWA controleert de naleving van deze regels en kan boetes opleggen of speeltoestellen sluiten bij overtredingen.
De basis van het WAS-besluit
Het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) is in 1997 ingevoerd en sindsdien meerdere keren aangepast. Dit besluit vormt de wettelijke basis voor veiligheidseisen aan speeltoestellen in Nederland. Het doel is helder: ervoor zorgen dat speeltoestellen in openbare ruimtes, zoals scholen, kinderdagverblijven, speeltuinen en pretparken, veilig zijn voor gebruik.
Het WAS is een uitwerking van de Warenwet en stelt dat alle speeltoestellen die in Nederland op de markt worden gebracht, veilig moeten zijn en aan specifieke eisen moeten voldoen. Dit betekent dat ze gecertificeerd moeten zijn voordat ze geplaatst mogen worden. De verantwoordelijkheid voor deze certificering ligt bij de fabrikant, maar als beheerder heb je ook verplichtingen om de veiligheid te blijven waarborgen.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van het WAS en kan bij overtredingen handhavend optreden, bijvoorbeeld met boetes of zelfs sluiting van speelvoorzieningen.
Wettelijke normen voor speeltoestellen
Speeltoestellen moeten voldoen aan verschillende Europese en Nederlandse normen. De belangrijkste zijn:
- De NEN-EN 1176 serie – Deze normen bevatten algemene veiligheidseisen en beproevingsmethoden voor speeltoestellen en oppervlakken.
- De NEN-EN 1177 – Deze norm gaat specifiek over schokabsorberende bodemoppervlakken van speelplaatsen.
Deze normen specificeren onder meer:
- Materiaalvereisten (duurzaamheid, giftigheid, brandbaarheid)
- Constructierichtlijnen (sterkte, stabiliteit, bevestiging)
- Ontwerpvereisten om beknelling, vallen en andere risico’s te voorkomen
- Specifieke eisen voor verschillende typen speeltoestellen zoals schommels, glijbanen en klimrekken
De certificering gebeurt op basis van deze normen, waarbij een aangewezen keuringsinstantie (AKI) het toestel beoordeelt. Pas na goedkeuring mag een speeltoestel voorzien worden van het verplichte typekeuringscertificaat.
Technische veiligheidseisen en certificering
Voor certificering moeten speeltoestellen aan diverse technische veiligheidseisen voldoen. De belangrijkste zijn:
- Valdemping: De ondergrond rond speeltoestellen moet valdemping bieden, afhankelijk van de valhoogte. Hierbij kan gedacht worden aan rubbertegels, kunstgras met valdempende onderlaag of los materiaal zoals boomschors of zand.
- Voorkomen van beknellingsrisico’s: Er mogen geen openingen zijn waarin vingers, hoofden of andere lichaamsdelen bekneld kunnen raken.
- Stabiliteit: Het toestel mag niet kunnen omvallen of instorten bij normaal gebruik.
- Afwezigheid van uitstekende delen waaraan kleding kan blijven haken.
- Bescherming tegen vallen: Voldoende leuningen en bescherming bij hoogteverschillen.
- Duurzaamheid: Materialen moeten bestand zijn tegen weersinvloeden en intensief gebruik.
Het certificeringsproces bestaat uit een ontwerpbeoordeling, productietests en praktijkbeproevingen. Op basis hiervan wordt een typekeuring uitgevoerd, vergelijkbaar met de methodiek bij elektrische arbeidsmiddelen. De fabrikant moet een technisch constructiedossier overleggen dat aantoont dat aan alle eisen is voldaan.
Welke keuringsprocedures zijn verplicht?
Voor speeltoestellen zijn verschillende soorten keuringen verplicht:
- Initiële keuring (typekeuring): Voordat een nieuw type speeltoestel op de markt komt, moet het een typekeuring ondergaan bij een aangewezen keuringsinstantie (AKI).
- Keuring na installatie: Na plaatsing moet het toestel opnieuw gekeurd worden om te verifiëren dat het correct is geïnstalleerd.
- Periodieke inspectie: Afhankelijk van de gebruiksintensiteit en de aanwijzingen van de fabrikant zijn er:
- Visuele routinecontroles (dagelijks tot wekelijks)
- Operationele inspecties (1-3 maandelijks)
- Jaarlijkse hoofdinspecties
De dagelijkse en periodieke controles kunnen door eigen personeel worden uitgevoerd, mits zij voldoende deskundig zijn. Voor de jaarlijkse hoofdinspectie wordt vaak een gespecialiseerd bedrijf ingeschakeld. Bij deze inspecties worden zaken als slijtage, stabiliteit en valdemping grondig gecontroleerd.
Documentatie en logboekeisen
Als beheerder van speeltoestellen ben je verplicht om een uitgebreide administratie bij te houden. Deze bestaat uit:
- Het logboek: Hierin worden alle inspecties, onderhoudswerkzaamheden en reparaties genoteerd. Per speeltoestel moet je vastleggen:
- Gegevens van het toestel (type, fabrikant, bouwjaar)
- Datum en uitvoerder van inspectie of onderhoud
- Geconstateerde gebreken en genomen maatregelen
- Uitgevoerde reparaties
- Certificaten: Je moet het typekeuringscertificaat en installatiecertificaat bewaren.
- Gebruiksaanwijzingen: Instructies van de fabrikant over installatie, gebruik en onderhoud.
Deze documenten moeten gedurende de gehele levensduur van het speeltoestel bewaard worden. Bij controle door de NVWA moet je deze documenten kunnen overleggen. Net zoals bij het keuren van arbeidsmiddelen is een goede administratie essentieel om aan te tonen dat je aan de wettelijke verplichtingen voldoet.
Verantwoordelijkheden van beheerders
Als beheerder van speeltoestellen ben je wettelijk verantwoordelijk voor de veiligheid. Dit betekent dat je:
- Moet zorgen dat speeltoestellen voldoen aan de wettelijke eisen
- Regelmatige inspecties moet (laten) uitvoeren
- Een logboek moet bijhouden
- Gebreken direct moet (laten) herstellen
- Onveilige toestellen buiten gebruik moet stellen
- Moet zorgen voor duidelijke gebruiksinstructies bij de toestellen
Het niet naleven van deze verantwoordelijkheden kan grote gevolgen hebben. Bij ongevallen kun je aansprakelijk worden gesteld, vooral als blijkt dat je nalatig bent geweest in het onderhoud of de inspecties. Daarnaast kan de NVWA handhavend optreden met boetes of zelfs het buiten gebruik stellen van jouw speeltoestellen.
Bij Nieuwhuis Opleidingen begrijpen we dat al deze regels en verantwoordelijkheden soms overweldigend kunnen zijn. Daarom bieden we cursussen aan waarin we je precies uitleggen hoe je aan alle eisen kunt voldoen. Onze cursus voor keurmeesters van verschillende arbeidsmiddelen helpt je de juiste kennis op te doen om veiligheid te waarborgen en volledig aan de wettelijke verplichtingen te voldoen.