Wat is een isolatiemeting?
Bij een isolatiemeting wordt de elektrische weerstand tussen geleiders en aarde gemeten. Hiermee wordt gecontroleerd hoe goed de elektrische delen van een apparaat zijn geïsoleerd.
Een isolatiemeter brengt hiervoor een testspanning aan tussen de te meten geleider en aarde. Het apparaat meet vervolgens de stroom en berekent daarmee de isolatieweerstand. Een hoge isolatieweerstand betekent dat er weinig ongewenste stroom kan lopen. Een te lage weerstand kan wijzen op een probleem met de isolatie.
Defecte isolatie kan onder andere ontstaan door:
- veroudering;
- mechanische beschadiging;
- vocht;
- oververhitting;
- slijtage van het isolatiemateriaal.
Daarom vormt de isolatiemeting een belangrijk onderdeel van het beoordelen van de elektrische veiligheid van arbeidsmiddelen.
Waarom wordt de isolatieweerstand gemeten bij een NEN 3140-keuring?
Bij een NEN 3140-keuring wordt niet alleen gekeken naar wat aan de buitenkant van een elektrisch arbeidsmiddel zichtbaar is. Ook metingen en beproevingen kunnen nodig zijn om de veiligheid te beoordelen.
Een visuele inspectie kan bijvoorbeeld beschadigde kabels, stekkers of behuizingen aan het licht brengen. Problemen ín het apparaat zijn echter niet altijd zichtbaar. Een isolatiemeting kan helpen om gebreken in de isolatie op te sporen die anders onopgemerkt blijven.
Een onvoldoende isolatie kan risico’s veroorzaken zoals:
- elektrische schokken;
- ongewenste stroomgeleiding;
- brand;
- defecten aan het arbeidsmiddel.
De visuele inspectie en elektrische metingen vullen elkaar daarom aan tijdens de keuring.
Hoe werkt een isolatiemeting?
Voor een isolatiemeting wordt een speciale isolatiemeter gebruikt. Deze brengt een gelijkspanning aan op het te controleren arbeidsmiddel. Daarbij wordt meestal gewerkt met een testspanning van 500 V of 1000 V, afhankelijk van het type installatie of arbeidsmiddel. Vervolgens wordt gemeten hoeveel stroom er door de isolatie loopt. Op basis daarvan wordt de isolatieweerstand bepaald.
Bij klasse I-apparatuur kan bijvoorbeeld worden gemeten tussen de actieve geleiders en de behuizing of aarde.
Bij bepaalde soorten apparatuur kunnen aanvullende of afwijkende metingen nodig zijn. Zo kunnen verwarmingselementen invloed hebben op de isolatieweerstandsmeting en kunnen bij transformatoren en lasapparaten specifieke meetprocedures gelden.
Welke isolatieweerstand is vereist?
De vereiste isolatieweerstand is afhankelijk van het type installatie en de toegepaste spanning. Zo is de minimale isolatieweestand bij:
- SELV-circuits tot en met 50V en een testspanning van 250V DC: 0,25MΩ
- Laagspanning van 50 tot 500V en een testspanning van 500V DC: 1MΩ
- Spanning boven 500V en een testspanning van 1000V DC: 1MΩ
- Verwarmingscircuits en een testspanning van 500V DC: 0,5MΩ bij kamertemperatuur
Voor specifieke soorten arbeidsmiddelen kunnen andere eisen gelden.
Niet alleen de minimale waarde is interessant. Ook veranderingen over een langere periode kunnen iets zeggen over de staat van het arbeidsmiddel. Een geleidelijke daling van de isolatieweerstand kan bijvoorbeeld wijzen op slijtage of een beginnend defect.
Hoe wordt een isolatiemeting uitgevoerd?
Een isolatiemeting tijdens een keuring wordt volgens een vaste procedure uitgevoerd.
1. Het arbeidsmiddel spanningsloos maken
Voordat de meting wordt uitgevoerd, wordt het arbeidsmiddel of de installatie spanningsloos gemaakt. Vervolgens wordt gecontroleerd of er daadwerkelijk geen spanning meer aanwezig is.
2. Apparatuur loskoppelen
Aangesloten apparatuur kan de meting beïnvloeden. Daarom worden apparaten waar nodig losgekoppeld.
3. De isolatiemeter aansluiten
De isolatiemeter wordt aangesloten tussen de te meten geleider en aarde. Bij klasse I-apparaten kan de meetsonde bijvoorbeeld op metalen delen van de behuizing worden geplaatst. Goed contact is hierbij belangrijk voor een betrouwbare meting.
4. Het arbeidsmiddel inschakelen
Tijdens de meting wordt het arbeidsmiddel ingeschakeld zodat alle relevante circuits in de meting worden meegenomen.
5. De isolatieweerstand meten
De meting minimaal 15 seconden, zodat een stabiele meetwaarde kan worden verkregen. Bij bepaalde apparaten, zoals transformatoren en lasapparaten, kunnen aanvullende metingen nodig zijn.
Wat gebeurt er als de isolatiemeting niet voldoet?
Komt de gemeten isolatieweerstand onder de vereiste waarde uit? Dan kan het arbeidsmiddel niet zonder meer veilig worden gebruikt. Mogelijke oorzaken van een te lage isolatieweerstand zijn bijvoorbeeld:
- beschadigde kabels;
- vocht in aansluitdozen;
- verouderd isolatiemateriaal;
- mechanische beschadigingen;
- andere defecten aan het arbeidsmiddel.
Het arbeidsmiddel moet dan buiten gebruik worden genomen en als afgekeurd worden gemarkeerd. Vervolgens moet worden vastgesteld waardoor de onvoldoende isolatieweerstand wordt veroorzaakt. Afhankelijk van het probleem kan het nodig zijn om onderdelen te repareren of vervangen. Wanneer herstel niet mogelijk is, kan vervanging van het arbeidsmiddel nodig zijn.
Na een reparatie moet opnieuw worden gecontroleerd of het arbeidsmiddel veilig is voordat het weer in gebruik wordt genomen.
Hoe worden de resultaten van een isolatiemeting vastgelegd?
De resultaten van een NEN 3140-keuring moeten worden gedocumenteerd. Bij een afkeuring kan bijvoorbeeld worden geregistreerd:
- welk arbeidsmiddel is gecontroleerd;
- welke metingen zijn uitgevoerd;
- welke meetwaarden zijn gevonden;
- waarom het arbeidsmiddel is afgekeurd;
- welke reparaties zijn uitgevoerd;
- wat de uitkomst van de herkeuring is.
Zo blijft inzichtelijk wat er met een arbeidsmiddel is gebeurd en op basis waarvan het opnieuw is goed- of afgekeurd.
Welke factoren kunnen een isolatiemeting beïnvloeden?
Een betrouwbare isolatiemeting draait niet alleen om het aansluiten van de meetapparatuur. Ook andere omstandigheden kunnen invloed hebben op het resultaat.
Temperatuur en luchtvochtigheid
Omgevingsfactoren zoals temperatuur en luchtvochtigheid kunnen invloed hebben op de gemeten isolatieweerstand. Zo verlaagt een hogere temperatuur doorgaans de isolatieweerstand, terwijl een lagere temperatuur deze juist kan verhogen. Daarom moet bij het interpreteren van meetresultaten rekening worden gehouden met de omstandigheden waaronder is gemeten.
Meetapparatuur
Ook de gebruikte meetapparatuur moet betrouwbaar zijn. Regelmatige kalibratie is belangrijk om de nauwkeurigheid van de metingen te kunnen waarborgen.
Type arbeidsmiddel
Niet ieder arbeidsmiddel wordt op precies dezelfde manier beoordeeld. Bij verwarmingselementen, transformatoren en lasapparaten kunnen bijvoorbeeld andere meetprocedures of aandachtspunten gelden.
Hoe vaak moet een isolatiemeting worden uitgevoerd?
De benodigde keuringsfrequentie hangt af van het arbeidsmiddel en de omstandigheden waarin het wordt gebruikt. Arbeidsmiddelen die intensief worden gebruikt of in zware omstandigheden worden ingezet, kunnen vaker moeten worden gecontroleerd dan apparatuur die in een schone kantooromgeving wordt gebruikt.
Daarbij spelen onder andere mee:
- het type arbeidsmiddel;
- de gebruiksintensiteit;
- de werkomgeving;
- de kans op beschadiging.
De isolatiemeting maakt onderdeel uit van de controles die tijdens een NEN 3140-keuring kunnen worden uitgevoerd.
Wie mag een isolatiemeting uitvoeren?
Voor het uitvoeren en beoordelen van isolatiemetingen is kennis nodig van zowel de meetprocedure als de elektrische arbeidsmiddelen die worden gekeurd. De persoon die de meting uitvoert moet niet alleen weten hoe de isolatiemeter wordt aangesloten, maar ook:
- welke meting bij het arbeidsmiddel hoort;
- welke testspanning moet worden gebruikt;
- welke meetwaarde wordt verwacht;
- hoe afwijkende resultaten moeten worden geïnterpreteerd;
- wanneer een arbeidsmiddel moet worden afgekeurd.
Tijdens de NEN 3140 Keurmeester Elektrische Arbeidsmiddelen opleiding leer je hoe je elektrische arbeidsmiddelen inspecteert, de benodigde metingen uitvoert en de resultaten beoordeelt.
Zelf isolatiemetingen leren uitvoeren?
Isolatiemeting is één van de onderdelen waarmee de elektrische veiligheid van arbeidsmiddelen kan worden beoordeeld. Het correct uitvoeren van de meting én het interpreteren van de uitkomst vraagt om de juiste kennis.
Tijdens de NEN 3140 Keurmeester Elektrische Arbeidsmiddelen opleiding leer je onder andere hoe je elektrische arbeidsmiddelen controleert, metingen uitvoert en bepaalt of een arbeidsmiddel veilig gebruikt kan worden.