Wat zijn goedgekeurde arbeidsmiddelen volgens de wet?
In de Nederlandse wetgeving worden arbeidsmiddelen gedefinieerd als alle gereedschappen, machines en apparaten die je tijdens je werk gebruikt. Dit varieert van eenvoudige handgereedschappen tot complexe machines. Volgens de Arbowet moet elke werkgever ervoor zorgen dat deze arbeidsmiddelen veilig zijn en regelmatig worden gekeurd.
De Arbowet en specifieke normen zoals de NEN 3140 voor elektrische arbeidsmiddelen stellen duidelijke eisen aan de veiligheid op de werkplek. Artikel 7.4a van het Arbobesluit bepaalt dat arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering, regelmatig gekeurd moeten worden door een deskundig persoon. Deze keuringen zijn niet vrijblijvend – ze zijn wettelijk verplicht.
Onder de regelgeving vallen diverse apparaten zoals elektrisch handgereedschap, ladders, trappen, hijsmiddelen, valbeveiligingen en kantoorapparatuur. Het doel van deze keuringen is om de veiligheid van werknemers te waarborgen en ongevallen te voorkomen. Elektrische apparaten worden gekeurd volgens de NEN 3140-norm, terwijl andere arbeidsmiddelen eigen specifieke normen hebben, zoals de NEN 2484 voor ladders en trappen.
Hoe herken je de verschillende keuringsstickers?
Goedgekeurde arbeidsmiddelen zijn altijd voorzien van een keuringssticker die aangeeft dat het apparaat is gecontroleerd en veilig bevonden. Deze stickers bevatten belangrijke informatie die je helpt om snel te zien of een arbeidsmiddel goedgekeurd is en wanneer de volgende keuring moet plaatsvinden.
De kleurcodering op keuringsstickers maakt het gemakkelijk om in één oogopslag te zien wanneer een arbeidsmiddel gekeurd is. Vaak wordt een jaarkleurensysteem gebruikt waarbij elk jaar een andere kleur heeft. Op de sticker staan meestal de volgende gegevens: een uniek identificatienummer van het arbeidsmiddel, de datum van keuring, de datum van de volgende keuring en de handtekening of paraaf van de keurmeester. Sommige bedrijven gebruiken ook QR-codes op hun stickers, waarmee je direct de keuringsgeschiedenis kunt inzien.
Het verschil tussen interne en externe keuringen wordt ook vaak op de sticker aangegeven. Bij interne keuringen staat de naam van het bedrijf en de keurmeester vermeld, terwijl bij externe keuringen de naam van het keuringsbedrijf op de sticker staat. Afgekeurde arbeidsmiddelen krijgen een rode sticker of label met de tekst “AFGEKEURD” of “NIET GEBRUIKEN” en moeten direct uit de roulatie worden gehaald.
NEN 3140 cursus: wat leer je over het keuren van arbeidsmiddelen?
Een NEN 3140 cursus biedt je alle kennis en vaardigheden die je nodig hebt om elektrische arbeidsmiddelen veilig te keuren. Tijdens deze opleiding leer je de wettelijke kaders kennen en hoe je deze in de praktijk toepast bij het uitvoeren van inspecties.
In de cursus wordt uitgebreid ingegaan op verschillende inspectietechnieken. Je leert het verschil tussen visuele inspecties en elektrische tests. Bij visuele inspecties controleer je onder andere op beschadigingen aan kabels, stekkers en behuizing. Bij elektrische tests meet je de isolatieweerstand, de beschermingsleiding (aarde) en de lekstroom. Voor verschillende klassen elektrische apparaten gelden andere testmethoden en grenswaarden.
Je leert ook hoe je meetapparatuur zoals een apparatentester gebruikt en hoe je meetresultaten correct interpreteert. Daarnaast krijg je inzicht in het opzetten van een gedegen administratiesysteem voor keuringen, wat volgens het Arbobesluit verplicht is. Na afronding van de cursus ben je in staat om zelfstandig keuringen uit te voeren en kun je als deskundig persoon worden aangewezen binnen je organisatie.
Veelvoorkomende gebreken: wanneer wordt een arbeidsmiddel afgekeurd?
Er zijn verschillende redenen waarom een arbeidsmiddel tijdens een keuring kan worden afgekeurd. De meest voorkomende afkeurpunten bij elektrische apparaten hebben te maken met beschadigingen aan de voedingskabel. Denk hierbij aan knelpunten, scheuren in de isolatie of blootliggende draden. Ook beschadigingen aan de stekker, zoals gescheurde behuizing of verbogen pennen, zijn vaak reden tot afkeuring.
Bij de behuizing van apparaten letten keurmeesters op scheuren of breuken die toegang kunnen geven tot spanningvoerende delen. Ook losse onderdelen, ontbrekende schroeven of beschadigde schakelaars vormen een veiligheidsrisico. Bij interne componenten kunnen slechte soldeerverbindingen, overmatige warmteontwikkeling of sporen van kortsluiting leiden tot afkeuring.
De inspectie elektrotechnische apparaten beoordeelt ook de meetwaarden tijdens elektrische tests. Als de isolatieweerstand te laag is of als de aardlekweerstand te hoog is, wordt het apparaat afgekeurd. In sommige gevallen is reparatie mogelijk, maar vaak is vervanging noodzakelijk als de veiligheid niet meer kan worden gegarandeerd. De keurmeester maakt deze afweging op basis van de ernst van de gebreken en de mogelijke risico’s.
Wat zijn de risico’s van het gebruik van niet-gekeurde arbeidsmiddelen?
Het gebruik van niet-gekeurde arbeidsmiddelen brengt aanzienlijke veiligheidsrisico’s met zich mee. Elektrische schokken vormen een van de grootste gevaren en kunnen leiden tot ernstig letsel of zelfs dodelijke ongevallen. Defecte apparaten kunnen ook brand veroorzaken, met alle gevolgen van dien voor personeel en bedrijfsmiddelen.
Naast de directe veiligheidsrisico’s zijn er ook juridische consequenties. Als werkgever ben je volgens de Arbowet verplicht om te zorgen voor veilige arbeidsmiddelen. Bij ongevallen met niet-gekeurde apparatuur kan de Inspectie SZW forse boetes opleggen. Bovendien kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld voor letselschade, wat kan leiden tot hoge schadeclaims.
Uit statistieken blijkt dat een aanzienlijk deel van de arbeidsongevallen gerelateerd is aan het gebruik van defecte arbeidsmiddelen. De financiële impact van deze ongevallen is groot, niet alleen door directe kosten zoals verzuim en schadevergoedingen, maar ook door indirecte kosten zoals productieverlies en reputatieschade. Investeren in goede keuringen is daarom niet alleen verplicht, maar ook economisch verstandig.
Hoe implementeer je een effectief keuringssysteem binnen je organisatie?
Een effectief keuringssysteem begint met het inventariseren van alle arbeidsmiddelen binnen je organisatie. Maak een lijst met alle apparaten en gereedschappen die regelmatig gekeurd moeten worden volgens de geldende normen. Ken aan elk arbeidsmiddel een uniek identificatienummer toe, zodat het altijd traceerbaar is.
Vervolgens stel je een keuringsplanning op. Bepaal voor elk arbeidsmiddel de vereiste keuringsfrequentie op basis van de gebruiksintensiteit en de werkomgeving. Stel duidelijke procedures op voor het uitvoeren van keuringen, het registreren van resultaten en het afhandelen van afgekeurde arbeidsmiddelen. Zorg voor een overzichtelijk registratiesysteem waarin alle keuringsresultaten en vervolgacties worden bijgehouden.
Duidelijke rollen en verantwoordelijkheden zijn essentieel voor het slagen van je keuringssysteem. Wijs binnen je organisatie deskundige personen aan die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van keuringen. Zorg dat deze personen adequaat zijn opgeleid, bijvoorbeeld via een NEN 3140 cursus. Investeer ook in bewustwording onder alle medewerkers. Zij moeten begrijpen waarom keuringen belangrijk zijn en hoe ze defecte arbeidsmiddelen kunnen herkennen. Regelmatige toolboxmeetings over dit onderwerp kunnen hierbij helpen.
Praktijkcase: hoe Nieuwhuis Opleidingen organisaties helpt bij arbeidsmiddelenkeuring
Bij Nieuwhuis Opleidingen leiden we jaarlijks honderden professionals op tot keurmeester van diverse arbeidsmiddelen. Een van onze klanten, een middelgroot productiebedrijf, kampte met terugkerende problemen rondom elektrische apparatuur. Na een incident waarbij een medewerker een elektrische schok kreeg, besloot het bedrijf te investeren in interne expertise op het gebied van keuringen.
We hebben drie technische medewerkers opgeleid tot NEN 3140 keurmeester. Tijdens deze praktijkgerichte training leerden zij niet alleen de theoretische achtergrond, maar ook hoe ze systematisch keuringen konden uitvoeren en registreren. Met onze hulp implementeerden ze een compleet keuringssysteem, inclusief planning, administratie en procedures voor afgekeurde apparatuur.
De resultaten waren indrukwekkend: binnen zes maanden was het aantal incidenten met elektrische apparatuur gedaald tot nul. Door regelmatige keuringen werden potentiële problemen vroegtijdig opgespoord en verholpen. Het bedrijf bespaarde niet alleen op reparatiekosten, maar zag ook een afname in productieverstoringen. Deze praktijkcase toont aan dat investeren in kennis over elektrische veiligheid op de werkplek en goedgekeurd gereedschap direct bijdraagt aan een veiligere en efficiëntere werkomgeving.