De NEN 3140 norm is in principe van toepassing op alle bedrijven waar met elektrische apparatuur of installaties wordt gewerkt. Hoewel de norm zelf niet wettelijk verplicht is, is de Arbowet dat wel, waarin staat dat werkgevers moeten zorgen voor veilige elektrische installaties en apparatuur. De intensiteit van toepassing verschilt per sector, met strengere eisen voor productiebedrijven, bouwbedrijven en installatiebedrijven dan voor kantooromgevingen. Niet-naleving kan leiden tot zware boetes, stillegging van werkzaamheden en aansprakelijkheid bij ongevallen, naast de veiligheidsrisico’s zelf.
Wat is NEN 3140 en waarom is het belangrijk?
De NEN 3140 is een Nederlandse norm die de veiligheid reguleert bij werkzaamheden aan, met en in de buurt van elektrische installaties en arbeidsmiddelen. Deze norm is direct gerelateerd aan de Arbowet en specifiek het Arbeidsomstandighedenbesluit, waarin sinds 1998 is vastgelegd dat elektrische arbeidsmiddelen periodiek gekeurd moeten worden.
Het doel van de NEN 3140 is simpel: het waarborgen van een veilige werkomgeving en het voorkomen van elektrische risico’s zoals schokken, brand en kortsluiting. Denk hierbij aan alle apparaten die op elektriciteit werken en in een werkomgeving worden gebruikt, zoals handgereedschap (boormachines, schuurmachines) maar ook zwaardere, vast opgestelde machines.
Voor werkgevers is naleving van deze norm essentieel om te voldoen aan hun zorgplicht voor een veilige werkplek. Voor werknemers betekent het een aanzienlijk verlaagd risico op ongelukken met elektriciteit.
Voor welke bedrijven geldt de NEN 3140 verplichting?
Een veelgestelde vraag is of de NEN 3140 voor alle bedrijven verplicht is. Het antwoord hierop is: ja en nee. De NEN 3140 norm zelf is niet wettelijk verplicht, maar de Arbowet wél. En in de Arbowet staat dat werkgevers moeten zorgen voor veilige elektrische installaties en apparatuur.
De norm geldt in principe voor alle bedrijven waar met elektrische apparatuur of installaties wordt gewerkt, maar de intensiteit van de toepassing verschilt per sector:
- Productiebedrijven en industriële omgevingen waar veel met elektrische machines wordt gewerkt
- Bouwbedrijven en aannemers die op locatie met elektrisch gereedschap werken
- Installatiebedrijven die zelf elektrotechnische werkzaamheden uitvoeren
- Kantooromgevingen (in mindere mate, maar ook hier moeten apparaten zoals computers en printers veilig zijn)
Voor sommige sectoren, zoals ziekenhuizen en zorginstellingen, gelden aanvullende specifieke eisen vanwege het kritieke karakter van de elektrische apparatuur daar.
Wat zijn de risico’s en consequenties bij niet-naleving?
De gevolgen van niet-naleving van de NEN 3140 kunnen verstrekkend zijn. Op de eerste plaats zijn er natuurlijk de veiligheidsrisico’s: niet-gekeurde apparatuur kan leiden tot ongevallen, die soms ernstige verwondingen of zelfs dodelijke afloop kunnen hebben.
Daarnaast zijn er juridische consequenties. Bij een arbeidsongeval kan de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) onderzoek doen. Als blijkt dat je als werkgever nalatig bent geweest in het naleven van de NEN 3140, kun je aansprakelijk worden gesteld. Dit kan leiden tot:
- Forse boetes die kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s
- Stillegging van werkzaamheden of zelfs het hele bedrijf
- Strafrechtelijke vervolging bij ernstige nalatigheid
- Aansprakelijkheid voor letselschade van medewerkers
Niet te vergeten zijn de financiële gevolgen van defecte apparatuur en productie-uitval, die vaak voorkomen hadden kunnen worden door regelmatige keuringen.
Hoe wordt u een gecertificeerde keurmeester NEN 3140?
Als je regelmatig elektrische apparatuur moet keuren, kan het kostenefficiënt zijn om zelf een gecertificeerde keurmeester in dienst te hebben. Om keurmeester te worden, moet je een specifieke opleiding volgen.
Het opleidingstraject tot keurmeester elektrische arbeidsmiddelen omvat kennis over:
- De wettelijke kaders van de NEN 3140
- Herkennen van risico’s bij elektrische apparatuur
- Verschillende inspectie- en meetmethoden
- Praktische vaardigheden voor het uitvoeren van keuringen
- Correcte registratie en documentatie van keuringen
Na het volgen van een cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen ben je bevoegd om binnen je organisatie – en in sommige gevallen ook voor derden – keuringen uit te voeren volgens de norm.
Welke stappen moet u nemen om aan NEN 3140 te voldoen?
Om te voldoen aan de NEN 3140 norm, doorloop je de volgende stappen:
- Inventarisatie: Breng alle elektrische arbeidsmiddelen in kaart
- Risicoanalyse: Bepaal de risico’s per apparaat of installatie
- Aanwijzingsbeleid: Stel vast wie welke elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren (VP, VOP)
- Keuringsschema: Bepaal de keuringsfrequentie per apparaat (voor kantoorapparatuur is dit bijvoorbeeld eens per 4 jaar, voor handgereedschap vaak jaarlijks)
- Uitvoeren keuringen: Door eigen keurmeesters of externe partij
- Documentatie: Registreer alle keuringen en resultaten
- Opvolging: Zorg voor herstel of vervanging van afgekeurde apparatuur
Voor de keuringen zelf is meestal speciale meetapparatuur nodig, zoals een apparatentester waarmee isolatieweerstand, lekstromen en aardingsweerstand gemeten kunnen worden.
NEN 3140 cursus: wat leert u en wat zijn de voordelen?
Een NEN 3140 cursus biedt je de kennis en vaardigheden om veilig met elektrische installaties en apparatuur om te gaan. Afhankelijk van je rol zijn er verschillende opleidingen:
- Cursus Voldoende Onderricht Persoon (VOP): voor medewerkers die eenvoudige elektrotechnische werkzaamheden uitvoeren
- Cursus Vakbekwaam Persoon (VP): voor professionals die zelfstandig aan elektrische installaties werken
- Cursus Keurmeester: specifiek gericht op het keuren van elektrische arbeidsmiddelen
De voordelen van het volgen van een NEN 3140 cursus zijn aanzienlijk:
- Kostenbesparing: zelf keuringen uitvoeren in plaats van uitbesteden (gemiddeld €15 per arbeidsmiddel)
- Flexibiliteit: keuringen plannen wanneer het jou uitkomt
- Directe toepassing: wat je leert kun je meteen in de praktijk brengen
- Verhoogde veiligheid: meer bewustzijn van elektrische risico’s in je hele organisatie
- Compliance: aantoonbaar voldoen aan de Arbowet
Bij Nieuwhuis Opleidingen zorgen we ervoor dat je na het volgen van onze cursussen niet alleen theoretisch onderlegd bent, maar ook praktisch aan de slag kunt met het waarborgen van elektrische veiligheid binnen je bedrijf.