Elektrische werkzaamheden vereisen specifieke kennis en vaardigheden om veilig uitgevoerd te worden. Of het nu gaat om het installeren van een nieuwe groepenkast, het vervangen van een wandcontactdoos of het keuren van elektrische apparatuur – niet iedereen mag zomaar aan de slag met elektriciteit. Maar wanneer heb je nu precies een VP (Vakbekwaam Persoon) nodig, en wanneer volstaat een reguliere elektricien? In dit artikel geven we duidelijkheid over de verschillende bevoegdheden en helpen we je de juiste professional te kiezen voor jouw elektrische werkzaamheden.
Wat is het verschil tussen een VP en een elektricien?
Een reguliere elektricien en een VP (Vakbekwaam Persoon) verschillen wezenlijk in hun bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Dit onderscheid is vastgelegd in de NEN 3140-norm, die de veiligheid rond elektrische installaties regelt.
Een reguliere elektricien is een vakman die is opgeleid om elektrische installaties aan te leggen, te onderhouden en te repareren. Deze professional heeft doorgaans een MBO-opleiding in de elektrotechniek afgerond. Hoewel een reguliere elektricien veel elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren, is hij niet automatisch bevoegd voor alle soorten elektrische werkzaamheden, vooral niet als het gaat om complexere of risicovolle situaties.
Een VP (Vakbekwaam Persoon) daarentegen heeft een specifieke aanvullende certificering volgens de NEN 3140-norm. Deze norm is gebaseerd op de Europese EN 50110-1 standaard en beschrijft de veiligheidseisen voor het werken met elektrische installaties. Een VP is een persoon met een elektrotechnische vooropleiding of vergelijkbare ervaring die complexere elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren, zoals het bijplaatsen van groepen in installaties en het uitvoeren van onderhoud aan elektrische installaties.
De NEN 3140-norm maakt daarnaast nog onderscheid tussen:
- VOP (Voldoende Onderricht Persoon): een medewerker die voldoende is geïnstrueerd om veilig eenvoudige elektrotechnische werkzaamheden uit te voeren of veilig te werken in de nabijheid van elektrische installaties.
- VP (Vakbekwaam Persoon): een persoon met elektrotechnische vooropleiding die complexere werkzaamheden mag uitvoeren.
Een VP heeft diepgaande kennis van de risico’s en gevaren rondom elektrische installaties en is op de hoogte van alle procedures en regelgeving vanuit de Arbowet en NEN 3140. Hierdoor kan een VP zelfstandig beslissingen nemen over de veiligheid en uitvoering van elektrische werkzaamheden. Meer informatie over de VOP-certificering is beschikbaar voor wie zich verder wil verdiepen in dit onderwerp.
Bij welke elektrische werkzaamheden is een VP verplicht?
De Arbowet stelt duidelijke eisen aan de uitvoering van elektrische werkzaamheden. Voor bepaalde situaties is het inschakelen van een VP (Vakbekwaam Persoon) wettelijk verplicht. Hier volgt een overzicht van werkzaamheden waarvoor een VP-certificering noodzakelijk is:
- Complexe werkzaamheden aan elektrische installaties, zoals het bijplaatsen van groepen in een verdeelinrichting
- Werkzaamheden aan bedrijfskritische installaties
- Werken aan of nabij onder spanning staande delen
- Werkzaamheden in nauw geleidende ruimten
- Uitvoeren van inspecties aan elektrische laagspanningsinstallaties
- Toezicht houden op elektrische werkzaamheden door derden
Volgens artikel 7.4a van het Arbobesluit zijn werkgevers verplicht om voor een veilige en gezonde werkplek te zorgen. De NEN 3140 wordt gezien als de stand der techniek op het gebied van elektrische veiligheid. Het niet naleven van deze voorschriften kan leiden tot ernstige risico’s:
- Elektrocutiegevaar voor medewerkers
- Verhoogd brandgevaar
- Aansprakelijkheid bij ongevallen
- Boetes van de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie)
- Problemen met verzekeringen bij schade
Belangrijk om te weten is dat de werkgever altijd eindverantwoordelijk blijft voor de veiligheid van werknemers bij het gebruik van elektrische arbeidsmiddelen. Dit betekent dat de werkgever moet zorgen dat elektrische werkzaamheden worden uitgevoerd door personen met de juiste bevoegdheden en certificeringen.
Wanneer volstaat een reguliere elektricien?
Voor veel standaard elektrische werkzaamheden is een reguliere elektricien met een erkende elektrotechnische opleiding voldoende gekwalificeerd. Hieronder vallen werkzaamheden zoals:
- Installatie van nieuwe stopcontacten en lichtpunten in woningen
- Vervangen van bestaande elektrische componenten (zoals wandcontactdozen, schakelaars)
- Aanleggen van nieuwe elektriciteitsgroepen in bestaande installaties (mits hiervoor opgeleid)
- Eenvoudige reparaties aan huishoudelijke elektrische installaties
- Installatie van consumentenelektronica en verlichting
Voor particuliere situaties volstaat in de meeste gevallen een reguliere elektricien. Denk aan:
- Het vervangen van een groepenkast in een woning
- Het aanleggen van elektra in een nieuwbouwwoning
- Het installeren van een laadpaal voor een elektrische auto bij een woning
Voor zakelijke omgevingen is de situatie vaak anders. Hier gelden strengere eisen vanuit de Arbowet en verzekeraars. Voor eenvoudige werkzaamheden zoals het vervangen van lampen of het aansluiten van kantoorapparatuur volstaat een reguliere elektricien, maar voor complexere installaties of werkzaamheden aan bedrijfskritische systemen is een VP vereist.
Het is belangrijk te benadrukken dat ook reguliere elektriciens veilig moeten werken. Ze moeten zich houden aan de NEN 1010 (de norm voor elektrische installaties) en de algemene veiligheidsvoorschriften voor elektrotechnische werkzaamheden.
Hoe herken je een gekwalificeerde VP of elektricien?
Bij het inschakelen van een elektricien of VP is het belangrijk om te controleren of deze persoon over de juiste kwalificaties beschikt. Hier zijn enkele concrete aanwijzingen om dit te verifiëren:
Voor een reguliere elektricien:
- Vraag naar diploma’s van een erkende MBO-opleiding elektrotechniek
- Controleer of de elektricien staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel
- Vraag naar referenties van eerdere klanten
- Controleer of de elektricien aangesloten is bij een brancheorganisatie zoals UNETO-VNI
Voor een VP (Vakbekwaam Persoon):
- Vraag naar het NEN 3140 VP-certificaat
- Controleer de geldigheidsduur van het certificaat (meestal 3 jaar geldig)
- Vraag naar aanvullende certificeringen zoals NEN 1010 inspectie
- Controleer of de VP werkt volgens actuele normen en richtlijnen
Belangrijk om te weten is dat certificaten voor VP en VOP een beperkte geldigheidsduur hebben en regelmatig vernieuwd moeten worden. Dit zorgt ervoor dat de kennis van de professional up-to-date blijft met de nieuwste veiligheidsnormen en technieken.
Bedrijven die VP’ers in dienst hebben, moeten ook een aanwijzingsbeleid hebben waarin staat wie welke bevoegdheden heeft voor het uitvoeren van bepaalde elektrotechnische werkzaamheden. Vraag hier gerust naar als je een VP inschakelt via een bedrijf.
Kosten en planning: wat kun je verwachten?
De kosten voor het inschakelen van een elektricien of VP kunnen aanzienlijk verschillen. Hier is een globaal overzicht van wat je kunt verwachten:
Reguliere elektricien:
- Uurtarief: €45 – €65 exclusief BTW
- Voorrijkosten: €25 – €50 (vaak gratis bij grotere opdrachten)
- Beschikbaarheid: meestal binnen enkele dagen tot weken
VP (Vakbekwaam Persoon):
- Uurtarief: €65 – €90 exclusief BTW
- Voorrijkosten: €35 – €60
- Beschikbaarheid: kan langer duren vanwege schaarste aan gekwalificeerde VP’ers
Factoren die de prijs beïnvloeden:
- Complexiteit van de werkzaamheden
- Benodigde materialen
- Regio (in de Randstad zijn de tarieven doorgaans hoger)
- Spoed (voor spoedklussen worden vaak hogere tarieven gerekend)
- Grootte van het project
Voor periodieke keuringen van elektrische arbeidsmiddelen volgens de NEN 3140 norm kun je rekenen op gemiddeld €15 per arbeidsmiddel wanneer je dit uitbesteedt. Als je besluit deze keuringen zelf uit te voeren na het behalen van een keurmeestercertificaat, bespaar je deze kosten, maar heb je wel de initiële investering in de opleiding (vanaf €295) en meetapparatuur (vanaf €350).
Qua planning is het verstandig om ruim van tevoren een afspraak te maken, zeker voor grotere projecten of wanneer je specifiek een VP nodig hebt. Voor spoedeisende reparaties is het goed om te weten dat veel elektriciens een 24-uurs service aanbieden, al zijn de tarieven dan vaak hoger.
Zelf VP worden: opleidingsmogelijkheden
Voor bedrijven die regelmatig elektrotechnische werkzaamheden uitvoeren, kan het voordelig zijn om eigen medewerkers op te leiden tot VP. Dit bespaart kosten op de lange termijn en zorgt voor meer flexibiliteit bij het uitvoeren van werkzaamheden.
Om VP te worden, moet je aan enkele voorwaarden voldoen:
- Een elektrotechnische vooropleiding of aantoonbaar vergelijkbare ervaring hebben
- Een gecertificeerde VP-cursus volgen en met goed gevolg afronden
- Praktijkervaring opdoen onder begeleiding van een ervaren VP
Bij Nieuwhuis Opleidingen bieden we verschillende cursussen aan op het gebied van elektrische veiligheid, waaronder de Cursus NEN 3140 Voldoende Onderricht Persoon (VOP) voor niet-elektrotechnici en de uitgebreidere VP-cursus voor elektrotechnici.
De VP-cursus behandelt onder andere:
- Toepasbare delen van de normen NEN 50110-1, NEN 3140 en de Arbowet
- Het herkennen van gevaren en technische risico’s bij elektrische installaties
- Elektrotechnische gevaren en veelvoorkomende gebreken
- Veilig werken door deskundig personeel, procedures en PBM’s
- Werk- en onderhoudsprocedures
- Spanningsloos werken volgens NEN 3140
- Werken in de nabijheid van actieve delen en in nauw geleidende ruimten
- Werkvergunningen en werkzaamheden aan laagspanningsinstallaties
Na het voltooien van de cursus heeft de deelnemer voldoende kennis om veilig te werken aan en in de buurt van elektrische installaties en kan hij complexere werkzaamheden verrichten zoals het bijplaatsen van groepen in installaties of het uitvoeren van onderhoud aan elektrische installaties.
De certificering is meestal 3 jaar geldig, waarna een herhalingscursus gevolgd moet worden om up-to-date te blijven met de nieuwste normen en technieken.
Voor bedrijven die hun eigen keuringen van elektrische arbeidsmiddelen willen uitvoeren, is er ook de specifieke Cursus NEN 3140 Keurmeester Elektrische Arbeidsmiddelen. Hiervoor is geen specifieke vooropleiding vereist, al is enige interesse en affiniteit met elektrotechniek wel een pre.
Door te investeren in de juiste opleidingen voor je medewerkers, zorg je niet alleen voor een veiligere werkomgeving, maar voldoe je ook aan de wettelijke verplichtingen rond elektrische veiligheid.