Het verschil tussen NEN 1010 en NEN 3140 ligt in hun toepassingsgebied en focus. NEN 1010 is de norm voor het ontwerpen en aanleggen van nieuwe elektrische installaties, terwijl NEN 3140 gaat over het veilig werken met bestaande installaties en apparatuur. Eenvoudig gezegd: NEN 1010 schrijft voor hoe elektrische systemen gebouwd moeten worden, NEN 3140 bepaalt hoe je er veilig mee werkt en onderhoud aan pleegt. Beide normen zijn wettelijk verankerd en vullen elkaar aan in de levenscyclus van elektrische installaties – van ontwerp tot gebruik en onderhoud.
Wat zijn NEN 1010 en NEN 3140?
NEN 1010 en NEN 3140 zijn beide Nederlandse normen die betrekking hebben op elektrische veiligheid, maar ze hebben een verschillende focus en toepassing.
De NEN 1010 is de Nederlandse implementatie van de internationale IEC 60364-norm. Deze norm bevat de veiligheidsbepalingen voor het ontwerpen en aanleggen van laagspanningsinstallaties. Denk hierbij aan het elektriciteitssysteem in woningen, bedrijfspanden en industriële gebouwen. De norm beschrijft de minimale eisen waaraan deze installaties moeten voldoen om veilig gebruikt te kunnen worden.
De NEN 3140 daarentegen richt zich op de bedrijfsvoering van elektrische installaties. Deze norm gaat over hoe je veilig werkt met bestaande installaties en apparatuur. De NEN 3140 beschrijft de veiligheidsprocedures, verantwoordelijkheden en bevoegdheden die nodig zijn tijdens het gebruik, onderhoud en de modificatie van elektrische installaties en arbeidsmiddelen.
Simpel gezegd: NEN 1010 gaat over hoe elektrische installaties gebouwd moeten worden, terwijl NEN 3140 voorschrijft hoe je er veilig mee werkt.
Toepassingsgebieden: wanneer welke norm?
Het belangrijkste verschil tussen deze normen zit in hun toepassingsgebied en wanneer ze relevant zijn in de levenscyclus van een elektrische installatie.
De NEN 1010 is vooral van belang tijdens de ontwerp- en aanlegfase van een elektrische installatie. Deze norm is bepalend voor installateurs, ontwerpers en inspecteurs die verantwoordelijk zijn voor nieuwe installaties of grootschalige aanpassingen. De norm stelt eisen aan onder meer:
- Beveiliging tegen elektrische schokken
- Bescherming tegen thermische effecten
- Beveiliging tegen overstroom
- Kabeldiameters en -types
- Aardingssystemen
De NEN 3140 treedt in werking zodra de installatie in gebruik wordt genomen. Deze norm is relevant voor iedereen die werkt aan of met elektrische installaties en apparatuur, inclusief:
- Beheerders van elektrische installaties
- Elektriciens die onderhoud uitvoeren
- Medewerkers die elektrische apparatuur bedienen
- Keurmeesters die apparatuur controleren
Binnen de NEN 3140 worden verschillende functiebenamingen gedefinieerd, zoals de Voldoende Onderricht Persoon (VOP) en de Vakbekwaam Persoon (VP), elk met hun eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Voor professionals die zich willen bekwamen in het keuren van elektrische arbeidsmiddelen, is de cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen essentieel.
Wettelijke status en verplichtingen
Beide normen zijn verankerd in de Nederlandse wetgeving, maar op een verschillende manier.
De NEN 1010 is indirect wettelijk verplicht via het Bouwbesluit en de daaraan gekoppelde regelgeving. Nieuwbouw en ingrijpende verbouwingen moeten voldoen aan de NEN 1010 om een vergunning te krijgen. Het naleven van deze norm wordt gezien als invulling van de wettelijke zorgplicht voor een veilige elektrische installatie.
De NEN 3140 is gekoppeld aan de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). Artikel 3.5 van het Arbobesluit stelt dat werkgevers verplicht zijn te zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden, waaronder veilig werken met en aan elektrische installaties. De NEN 3140 wordt gezien als een erkende manier om aan deze verplichting te voldoen.
Wat belangrijk is om te begrijpen: hoewel de normen zelf geen wetten zijn, wordt het volgen ervan gezien als een manier om aan wettelijke verplichtingen te voldoen. Bij ongevallen of inspecties zal vaak gekeken worden of de betreffende normen correct zijn toegepast.
Waarom leiden verwarring tussen normen tot risico’s?
Het door elkaar halen van de NEN 1010 en NEN 3140 kan tot gevaarlijke situaties leiden. Enkele praktijkvoorbeelden:
Een installateur die alleen de NEN 3140 kent, maar niet de NEN 1010, zou een nieuwe installatie kunnen aanleggen die niet aan de veiligheidseisen voldoet. Hoewel hij misschien goed weet hoe hij veilig moet werken, kent hij mogelijk de technische specificaties voor een veilige installatie onvoldoende.
Andersom kan een elektricien die alleen de NEN 1010 kent, maar niet de NEN 3140, gevaarlijke werkzaamheden uitvoeren aan een bestaande installatie omdat hij de juiste veiligheidsprocedures niet volgt. Hij weet misschien hoe een installatie gebouwd moet worden, maar niet hoe hij veilig onder spanning kan werken.
In de praktijk zien we ook vaak problemen bij het keuren van elektrische apparatuur. Wanneer keurmeesters onvoldoende kennis hebben van beide normen, kunnen ze cruciale aspecten over het hoofd zien. Dit kan leiden tot goedkeuring van onveilige apparatuur met alle risico’s van dien.
Praktische implementatie binnen organisaties
Om beide normen correct te implementeren binnen je organisatie, zijn deze stappen essentieel:
- Verantwoordelijkheden toewijzen: Benoem een installatieverantwoordelijke (IV) die de eindverantwoordelijkheid draagt voor de elektrische installatie.
- Medewerkers opleiden: Zorg dat medewerkers de juiste kennis hebben, afhankelijk van hun taken. Dit kan variëren van bewustwording voor algemene medewerkers tot gespecialiseerde kennis voor elektriciens.
- Documentatie bijhouden: Leg vast wie welke bevoegdheden heeft en welke werkzaamheden zij mogen uitvoeren.
- Procedures opstellen: Ontwikkel duidelijke procedures voor reguliere werkzaamheden, onderhoud en noodsituaties.
- Periodieke keuringen: Voer regelmatig keuringen uit van zowel de elektrische installatie (NEN 1010) als de elektrische arbeidsmiddelen (NEN 3140).
Het is belangrijk dat deze implementatie niet eenmalig is, maar een continu proces. Regelmatige evaluatie en bijstelling van procedures houdt de elektrische veiligheid binnen je organisatie op peil.
Certificering en opleiding: wie moet wat weten?
Verschillende functies binnen een organisatie vereisen verschillende niveaus van kennis over NEN 1010 en NEN 3140:
Installateurs en ontwerpers moeten grondige kennis hebben van NEN 1010 om nieuwe installaties correct te kunnen ontwerpen en aanleggen.
Elektriciens en onderhoudspersoneel hebben kennis nodig van zowel NEN 1010 (om te begrijpen hoe installaties zijn opgebouwd) als NEN 3140 (om veilig te kunnen werken). Zij worden vaak opgeleid tot Vakbekwaam Persoon (VP).
Facility managers en technisch beheerders moeten de hoofdlijnen van beide normen kennen om hun verantwoordelijkheden te kunnen dragen.
Keurmeesters die elektrische arbeidsmiddelen controleren, hebben specifieke kennis nodig van de NEN 3140 en soms aanvullende normen zoals NEN-EN-IEC 62353 voor medische apparatuur.
Algemene medewerkers die werken met elektrische apparatuur, maar geen technische werkzaamheden uitvoeren, kunnen worden opgeleid tot Voldoende Onderricht Persoon (VOP).
Bij Nieuwhuis Opleidingen begrijpen we het belang van de juiste kennis voor de juiste functie. Daarom bieden we verschillende opleidingen aan, afgestemd op diverse functies en verantwoordelijkheden binnen organisaties. Zo draag je bij aan een veilige werkomgeving en voldoe je aan de wettelijke verplichtingen.