Wat verstaan we onder niet-gekeurde arbeidsmiddelen?
Arbeidsmiddelen zijn volgens de Arbowet alle machines, apparaten, gereedschappen en installaties die gebruikt worden bij het uitvoeren van werkzaamheden. Dit omvat een breed scala aan apparatuur: van eenvoudige handgereedschappen tot complexe machines en elektrische installaties. Niet elk arbeidsmiddel brengt dezelfde risico’s met zich mee, maar voor veel arbeidsmiddelen geldt een wettelijke keuringsplicht.
Onder de categorie arbeidsmiddelen die gekeurd moeten worden vallen onder andere elektrische apparaten (conform NEN 3140), heftrucks, ladders, trappen, rolsteigers, hijsmiddelen en valbeveiliging. Van ‘niet-gekeurd’ spreken we wanneer de verplichte periodieke inspectie niet (tijdig) is uitgevoerd, onvolledig is gedaan, of door een niet-bekwaam persoon is uitgevoerd.
De Arbowet legt de verantwoordelijkheid voor het keuren bij de werkgever. Hij moet ervoor zorgen dat arbeidsmiddelen periodiek worden gekeurd door deskundige personen volgens de geldende normen. Voor elektrische arbeidsmiddelen is dat de NEN 3140 norm, die specifieke eisen stelt aan de staat en het gebruik van deze apparatuur.
Wettelijke verplichtingen rondom arbeidsmiddelenkeuring
De verplichting om arbeidsmiddelen te keuren is vastgelegd in het Arbeidsomstandighedenbesluit, specifiek in artikel 7.4a, lid 5. Hierin staat dat arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering moeten worden gekeurd. Deze keuringen moeten worden uitgevoerd door een deskundige natuurlijke persoon of rechtspersoon.
Voor elektrische arbeidsmiddelen geldt de NEN 3140 norm. Deze norm schrijft voor hoe de keuring moet worden uitgevoerd en welke aspecten moeten worden gecontroleerd, zoals de staat van kabels, stekkers en behuizing. De keuringsfrequentie hangt af van het type arbeidsmiddel, de gebruiksintensiteit en de werkomgeving. Voor elektrische handgereedschappen in een bouwomgeving kan dit bijvoorbeeld jaarlijks zijn, terwijl kantoorapparatuur minder frequent gekeurd hoeft te worden.
Het is niet alleen belangrijk om de arbeidsmiddelen te laten keuren, maar ook om dit goed te documenteren. Bij elk gekeurd arbeidsmiddel hoort een keuringsrapport en een keuringssticker met daarop de datum van keuring en wanneer de volgende keuring moet plaatsvinden. De Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) controleert of bedrijven voldoen aan deze verplichtingen. Bij niet-naleving kunnen forse boetes worden opgelegd, variërend van enkele honderden tot duizenden euro’s per overtreding.
De 5 grootste gevaren van werken met niet-gekeurde apparatuur
Het werken met niet-gekeurde arbeidsmiddelen brengt aanzienlijke risico’s met zich mee. Hier zijn de vijf grootste gevaren:
- Verhoogd risico op elektrische schokken en kortsluiting: Niet-gekeurde elektrische apparatuur kan verborgen defecten hebben aan isolatie of bedrading. Dit kan leiden tot elektrische schokken die lichte verwondingen, ernstige brandwonden of zelfs fatale ongevallen kunnen veroorzaken.
- Brand- en explosiegevaar: Defecte elektrische componenten kunnen vonken of oververhitting veroorzaken, wat kan resulteren in brand of, in omgevingen met explosieve stoffen, zelfs explosies.
- Mechanische ongevallen: Wanneer veiligheidssystemen zoals noodstops, beschermkappen of vergrendelingen niet goed functioneren, kunnen bewegende delen van machines ernstig letsel veroorzaken zoals beknelling, amputatie of verwondingen.
- Gezondheidsrisico’s door blootstelling: Sommige arbeidsmiddelen moeten werknemers beschermen tegen gevaarlijke stoffen of straling. Als deze niet goed werken, kan langdurige blootstelling leiden tot beroepsziekten of chronische aandoeningen.
- Uitval van kritische bedrijfsprocessen: Plotselinge defecten aan niet-gekeurde apparatuur kunnen leiden tot onverwachte stilstand van productieprocessen, wat aanzienlijke financiële schade kan veroorzaken.
Deze risico’s onderstrepen het belang van een goed keuringssysteem voor alle arbeidsmiddelen die in uw bedrijf worden gebruikt.
Welke gevolgen heeft een ongeval met niet-gekeurde arbeidsmiddelen?
Als een ongeval plaatsvindt met een niet-gekeurd arbeidsmiddel, kan dit verstrekkende gevolgen hebben. Op juridisch vlak is de werkgever aansprakelijk wanneer blijkt dat de wettelijke keuringsplicht niet is nageleefd. Dit kan leiden tot claims voor materiële en immateriële schade door het slachtoffer. Bij ernstige nalatigheid kan er zelfs sprake zijn van strafrechtelijke vervolging, vooral als het ongeval had kunnen worden voorkomen door tijdige keuring.
De financiële impact van zo’n ongeval kan enorm zijn. Naast eventuele schadevergoedingen moet u rekening houden met productieverlies, hogere verzekeringspremies en kosten voor vervanging van apparatuur. Onderzoek toont aan dat deze indirecte kosten vaak vijf tot tien keer hoger liggen dan de directe kosten van het ongeval zelf.
Niet te onderschatten is ook de reputatieschade die kan ontstaan. Klanten, partners en potentiële werknemers zullen zich afvragen of uw organisatie veiligheid wel serieus neemt. Dit kan leiden tot verlies van opdrachten en moeite bij het aantrekken van gekwalificeerd personeel. Tot slot is er de psychologische impact op de betrokkenen. Het slachtoffer kan langdurige trauma’s oplopen, maar ook collega’s kunnen kampen met schuldgevoelens of angst om met vergelijkbare apparatuur te werken.
Hoe een NEN 3140 cursus bijdraagt aan veiligere werkomstandigheden
Een NEN 3140 cursus richt zich op het opleiden van medewerkers die verantwoordelijk worden voor de keuring van elektrische arbeidsmiddelen. Tijdens deze opleiding leren deelnemers over de risico’s van elektriciteit, de relevante wet- en regelgeving en de praktische uitvoering van keuringen volgens de norm.
Het hebben van gecertificeerde medewerkers biedt verschillende voordelen voor de elektrische veiligheid binnen uw organisatie. Deze medewerkers kunnen interne keuringen uitvoeren, waardoor u minder afhankelijk bent van externe partijen. Dit bespaart niet alleen kosten, maar zorgt ook voor een constante bewaking van de veiligheid van uw elektrische apparatuur.
Deelnemers aan de cursus ontwikkelen praktische vaardigheden zoals het herkennen van defecten, het uitvoeren van metingen en het correct documenteren van keuringen. Ze leren verschillende soorten elektrische apparatuur beoordelen en bepalen welke maatregelen nodig zijn bij afwijkingen.
De NEN 3140 norm onderscheidt verschillende niveaus van bevoegdheid, waaronder de ‘Voldoende Onderricht Persoon’ (VOP) en de ‘Vakbekwaam Persoon’ (VP). Een VOP mag beperkte elektrotechnische werkzaamheden uitvoeren, terwijl een VP uitgebreidere bevoegdheden heeft voor het keuren en onderhouden van elektrische installaties en apparatuur.
Stappenplan voor implementatie van een effectief keuringssysteem
Om een effectief keuringssysteem voor arbeidsmiddelen op te zetten, kunt u het volgende stappenplan volgen:
- Begin met een volledige inventarisatie van alle arbeidsmiddelen binnen uw organisatie. Registreer hierbij type, merk, model, serienummer en aanschafdatum.
- Voer een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) uit om te bepalen welke risico’s verbonden zijn aan elk arbeidsmiddel en welke wettelijke keuringseisen van toepassing zijn.
- Bepaal per arbeidsmiddel de juiste keuringsfrequentie, rekening houdend met factoren zoals gebruiksintensiteit, omgevingsfactoren en wettelijke vereisten.
- Zet een overzichtelijk registratie- en documentatiesysteem op waarin keuringsrapporten, certificaten en planning worden bijgehouden. Dit kan variëren van een eenvoudige Excel-sheet tot een gespecialiseerd softwarepakket.
- Plan opleidingen zoals de NEN 3140 cursus voor medewerkers die de keuringen zullen uitvoeren, zodat zij beschikken over de vereiste kennis en vaardigheden.
- Borg het keuringssysteem in uw bedrijfsprocessen door duidelijke verantwoordelijkheden toe te wijzen en periodieke evaluaties in te plannen.
Door dit stappenplan te volgen, creëert u een systematische aanpak die ervoor zorgt dat alle arbeidsmiddelen tijdig worden gekeurd en voldoen aan de wettelijke eisen.
Veelgestelde vragen over arbeidsmiddelenkeuring en NEN 3140
Wie mag arbeidsmiddelen keuren?
Arbeidsmiddelen moeten worden gekeurd door een deskundige natuurlijke persoon of rechtspersoon. Voor elektrische apparatuur volgens NEN 3140 is dit iemand die de specifieke opleiding hiervoor heeft gevolgd en als ‘Vakbekwaam Persoon’ is aangewezen.
Wat is het verschil tussen NEN 3140 en NEN 1010?
NEN 1010 bevat de veiligheidseisen voor het ontwerpen en aanleggen van elektrische installaties, terwijl NEN 3140 gaat over de veiligheid bij het werken met en het keuren van bestaande elektrische installaties en arbeidsmiddelen.
Hoe vaak moeten elektrische apparaten gekeurd worden?
De keuringsfrequentie varieert afhankelijk van het type apparaat, de gebruiksintensiteit en de werkomgeving. Handgereedschap in bouwomgevingen wordt vaak jaarlijks gekeurd, kantoorapparatuur meestal om de 3-5 jaar.
Welke arbeidsmiddelen vallen onder de keuringsplicht?
Onder de keuringsplicht vallen arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering, zoals elektrische apparatuur, heftrucks, ladders, trappen, rolsteigers, hijsmiddelen en valbeveiliging.
Hoe lang duurt een NEN 3140 cursus en wat kost deze?
Een NEN 3140 cursus duurt doorgaans 1 tot 2 dagen, afhankelijk van het niveau en de diepgang. De kosten variëren tussen €350 en €750 per persoon, afhankelijk van de aanbieder en de inhoud van de cursus.
Bij Nieuwhuis Opleidingen bieden we praktijkgerichte NEN 3140 cursussen aan die u en uw medewerkers volledig voorbereiden op het uitvoeren van professionele keuringen van elektrische arbeidsmiddelen. Onze ervaren instructeurs zorgen ervoor dat u niet alleen de theorie begrijpt, maar ook de praktische vaardigheden ontwikkelt om direct aan de slag te kunnen gaan met het verhogen van de veiligheid op uw werkplek.