Volgens de NEN 3140 norm moeten alle elektrische apparaten en installaties die op de werkplek worden gebruikt periodiek worden getest en gekeurd. Dit omvat handgereedschap (zoals boormachines en schuurmachines), kantoorapparatuur, verlengkabels, verdeeldozen, vaste machines, schakel- en verdeelinrichtingen en tijdelijke stroomvoorzieningen (zwerfkasten). De keuringsfrequentie varieert afhankelijk van het type apparaat, de gebruiksintensiteit en de werkomgeving, maar voor de meeste draagbare apparaten geldt een jaarlijkse keuring. Deze keuringen moeten worden uitgevoerd door gekwalificeerde personen, zoals een Voldoende Onderricht Persoon (VOP) of een Vakbekwaam Persoon (VP).
Wat houdt de NEN 3140 norm precies in?
De NEN 3140 is een Nederlandse norm die gaat over het veilig werken met en rond elektrische installaties en apparatuur in het laagspanningsgebied. Deze norm is afgeleid van de Europese norm EN 50110-1 en vormt een praktische invulling van de wettelijke eisen uit de Arbowet. Het hoofddoel is om elektrische veiligheid te waarborgen en ongevallen te voorkomen.
De norm stelt eisen aan zowel de apparatuur zelf als aan de deskundigheid van personen die ermee werken. Binnen de NEN 3140 worden verschillende functieprofielen onderscheiden, zoals de Voldoende Onderricht Persoon (VOP) en de Vakbekwaam Persoon (VP). Deze personen zijn bevoegd om bepaalde elektrische werkzaamheden uit te voeren en keuringen te verrichten.
Een belangrijk onderdeel van de norm is de periodieke inspectie van elektrische apparatuur en installaties. Hierbij wordt beoordeeld of een apparaat of installatie nog steeds veilig is om te gebruiken. Deze keuringen moeten worden uitgevoerd door mensen met de juiste kennis en bevoegdheden, zoals opgeleid in onze cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen.
Categorieën van te testen elektrische apparatuur
Volgens de NEN 3140 norm moeten verschillende soorten elektrische apparatuur regelmatig geïnspecteerd worden. Deze kunnen we onderverdelen in enkele hoofdcategorieën:
- Handgereedschap en draagbare elektrische apparaten (klasse I, II en III)
- Verlengkabels, verdeeldozen en haspels
- Vaste machines en installaties
- Schakel- en verdeelinrichtingen
- Zwerfkasten (tijdelijke stroomvoorzieningen)
De classificatie van apparatuur (klasse I, II of III) bepaalt mede welke testen uitgevoerd moeten worden. Bij klasse I apparatuur (met randaarde) moeten bijvoorbeeld andere testen worden uitgevoerd dan bij klasse II apparatuur (dubbel geïsoleerd). Het is daarom belangrijk dat de keurmeester weet welke metingen verplicht zijn per type apparaat.
Handgereedschap en draagbare elektrische apparaten
Handgereedschap en draagbare apparaten vormen een belangrijke categorie binnen de NEN 3140 keuringen. Hieronder vallen onder andere:
- Elektrisch handgereedschap (boormachines, schuurmachines, zaagmachines)
- Kantoorapparatuur (printers, kopieermachines, computers)
- Keukenapparatuur (waterkokers, koffiezetapparaten)
- Verlichting (bouwlampen, bureaulampen)
- Apparaten met verwarmingselementen (kachels, föhns)
Voor deze apparaten zijn verschillende testen vereist. Bij klasse I apparatuur is een meting van de beschermingsleiding essentieel. Daarnaast moet altijd de isolatieweerstand gemeten worden. Voor apparaten met verwarmingselementen kan aanvullend een vervangende lekstroommeting nodig zijn, omdat verwarmingselementen de isolatieweerstandsmeting kunnen beïnvloeden.
Het keuren van deze apparaten is cruciaal omdat ze vaak intensief gebruikt worden, regelmatig verplaatst worden en daardoor meer risico lopen op beschadigingen die de elektrische veiligheid in gevaar kunnen brengen.
Vaste elektrische installaties en apparatuur
Naast de draagbare apparatuur moeten ook vaste elektrische installaties en apparatuur periodiek gekeurd worden volgens de NEN 3140. Hieronder vallen:
- Vaste machines en productielijnen
- Elektrische schakel- en verdeelinrichtingen
- Vast gemonteerde verlichting
- Airconditioning- en ventilatiesystemen
- Liften en roltrappen
De keuring van vaste installaties omvat onder andere het controleren van de aardverbinding, isolatieweerstanden, en visuele inspecties van bedrading, aansluitingen en componenten. Bijzondere aandacht gaat uit naar schakelkasten en elektrische verdelers, omdat deze vaak de hoofdcomponenten zijn van een elektrische installatie.
Bij vaste machines is het belangrijk om niet alleen naar de elektrotechnische aspecten te kijken, maar ook naar de veiligheidsvoorzieningen zoals noodstopschakelaars en beschermkappen. Deze moeten allemaal naar behoren functioneren.
Hoe vaak moeten verschillende apparaten getest worden?
De frequentie van testen is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder:
- Het type apparaat en het beoogde gebruik
- De gebruiksintensiteit
- De omgeving waarin het apparaat wordt gebruikt
- Specifieke risico’s verbonden aan het apparaat
De norm geeft algemene richtlijnen, maar het is belangrijk om binnen de organisatie een risico-inventarisatie uit te voeren en op basis daarvan de keuringsfrequentie vast te stellen. In de praktijk worden veel draagbare apparaten en handgereedschappen jaarlijks gekeurd. Voor kantooromgevingen kan soms een langere interval volstaan, terwijl in zware industriële omgevingen of op bouwplaatsen juist vaker gekeurd moet worden.
Voor organisaties die werken volgens normen als VCA, ISO 45001 of ISO 9001 geldt vaak dat de keuringen jaarlijks moeten plaatsvinden, omdat deze normen dit voorschrijven.
Veelvoorkomende uitdagingen bij NEN 3140 keuringen
Bij het implementeren van een compleet NEN 3140 testprogramma komen bedrijven vaak voor verschillende uitdagingen te staan:
- Het bijhouden van de administratie van alle gekeurde apparaten
- Het plannen van de keuringen zonder de bedrijfscontinuïteit te verstoren
- Het opleiden van voldoende gekwalificeerd personeel om keuringen uit te voeren
- Het zorgen voor de juiste meetapparatuur
- Het correct interpreteren van de meetresultaten
Een goede aanpak hiervoor is het opstellen van een duidelijk keuringsplan, waarin vastgelegd wordt welke apparaten wanneer gekeurd moeten worden. Ook kan het gebruik van gespecialiseerde software helpen bij het bijhouden van de administratie.
Daarnaast is het essentieel om mensen op te leiden tot gekwalificeerde keurmeesters. Bij Nieuwhuis Opleidingen verzorgen we diverse cursussen om medewerkers op te leiden tot VOP of VP, of specifiek tot keurmeester voor elektrische arbeidsmiddelen. We bieden zowel theoretische kennis als praktische vaardigheden aan, zodat na de cursus het uitvoeren van keuringen direct in de praktijk kan worden toegepast.
Door een goed keuringsprogramma te implementeren, voldoe je niet alleen aan de wettelijke eisen, maar draag je ook bij aan een veiligere werkomgeving. Bovendien kunnen tijdig ontdekte gebreken leiden tot minder storingen en daarmee tot kostenbesparingen op de langere termijn.