Volgens de NEN 3140-norm moeten alle elektrische arbeidsmiddelen op de werkplek periodiek gekeurd worden. Dit omvat handgereedschap zoals boormachines en slijptollen, kantoorapparatuur zoals computers en printers, keukenapparatuur, verlengsnoeren, meetapparatuur en machines in werkplaatsen. Ook apparatuur op accu die tijdens gebruik aan het net gekoppeld kan worden, zoals laptops, valt onder deze keuringsverplichting. De keuringsfrequentie varieert van 3 maanden tot 5 jaar, afhankelijk van de gebruiksintensiteit en werkomgeving, zoals vastgelegd in een risico-inventarisatie.
Wat is de NEN 3140-norm voor elektrische veiligheid?
De NEN 3140-norm is een Nederlandse praktijkrichtlijn die voorschrijft hoe je veilig kunt werken met elektrische installaties en apparaten op de werkplek. Deze norm is afgeleid van Europese regelgeving en vormt samen met de Arbowet de wettelijke basis voor elektrische veiligheid op het werk.
De norm stelt specifieke eisen aan het werken met, en het beheer van, elektrische installaties en apparatuur. Het doel is duidelijk: het voorkomen van ongevallen door elektriciteit. De NEN 3140 is van toepassing op vrijwel alle werkomgevingen waar met elektrische apparatuur wordt gewerkt, van kantoren en werkplaatsen tot industriële omgevingen.
Belangrijk om te weten is dat de NEN 3140 niet alleen gaat over het keuren van apparatuur, maar ook over het veilig uitvoeren van werkzaamheden aan of nabij elektrische installaties. De norm definieert verschillende verantwoordelijkheden en bevoegdheden, zoals die van de installatieverantwoordelijke, werkverantwoordelijke en vakbekwame personen.
Elektrische arbeidsmiddelen die verplicht gekeurd moeten worden
Volgens de NEN 3140 moeten alle elektrische arbeidsmiddelen die op de werkplek worden gebruikt periodiek worden gekeurd. Hieronder vallen:
- Handgereedschap (boormachines, slijptollen, zaagmachines, etc.)
- Kantoorapparatuur (computers, printers, kopieermachines)
- Keukenapparatuur (koffiezetapparaten, magnetrons, koelkasten)
- Verlengsnoeren, haspels en stekkerdozen
- Meetapparatuur en testinstrumenten
- Acculaders en transformatoren
- Machines in werkplaatsen en productiehallen
Ook apparatuur die werkt op een accu maar tijdens gebruik aan het net kan worden gekoppeld, zoals laptops en oplaadbare handgereedschappen, vallen onder de keuringsverplichting. De intensiteit van het gebruik en de omgeving waarin het arbeidsmiddel wordt gebruikt, bepalen mede hoe vaak inspectie nodig is.
Je kunt als organisatie leren hoe je deze keuringen zelf uitvoert via de cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen. Hiermee zorg je ervoor dat je altijd aan de wettelijke eisen voldoet.
Keuringsfrequentie: hoe vaak is inspectie nodig?
De frequentie waarmee je elektrische arbeidsmiddelen moet keuren, is afhankelijk van verschillende factoren. De NEN 3140 geeft hiervoor richtlijnen, maar uiteindelijk moet je als organisatie zelf een passende inspectietermijn bepalen, gebaseerd op een risico-inventarisatie.
Als algemene richtlijn worden de volgende keuringsintervallen aangehouden:
| Type omgeving | Voorbeelden arbeidsmiddelen | Keuringsfrequentie |
|---|---|---|
| Kantooromgeving | Computers, printers, bureaulampen | Elke 5 jaar |
| Normale werkomgeving | Koffiezetapparaten, vaste machines | Elke 3 jaar |
| Zware omgeving | Werkplaatsapparatuur, industriële machines | Jaarlijks |
| Intensief/veeleisend gebruik | Handgereedschap op bouwplaatsen | Elke 3 maanden |
Factoren die de keuringsfrequentie beïnvloeden zijn onder andere:
- De intensiteit van het gebruik
- De ouderdom van het arbeidsmiddel
- De omgeving waarin het wordt gebruikt (vochtig, stoffig, etc.)
- Het risico bij eventueel falen
- Eerdere keuringsresultaten
Het is belangrijk om een gedegen keuringsschema op te stellen en dit consequent bij te houden.
Wie mag keuringen uitvoeren volgens NEN 3140?
Niet iedereen mag zomaar elektrische arbeidsmiddelen keuren. De NEN 3140 stelt eisen aan de kennis en vaardigheden van personen die deze keuringen uitvoeren. Er worden hierin verschillende niveaus van bekwaamheid onderscheiden:
Een Voldoende Onderricht Persoon (VOP) heeft voldoende instructie en kennis om bepaalde eenvoudige elektrische werkzaamheden en keuringen veilig uit te voeren. Deze persoon heeft een basiskennis van elektriciteit en de gevaren ervan.
Een Vakbekwaam Persoon (VP) heeft een gedegen opleiding en ervaring in elektrotechniek en kan zelfstandig beoordelen welke risico’s verbonden zijn aan elektrische werkzaamheden. Deze persoon mag alle keuringen uitvoeren en werkzaamheden aan elektrische installaties verrichten.
Voor het uitvoeren van keuringen aan elektrische arbeidsmiddelen volgens de NEN 3140 is minimaal het niveau VOP vereist, maar voor complexere apparatuur of installaties is vaak een VP noodzakelijk.
Risico’s en gevolgen van niet-gekeurde arbeidsmiddelen
Het niet (tijdig) keuren van elektrische arbeidsmiddelen brengt serieuze risico’s met zich mee. Ten eerste is er het veiligheidsrisico: defecte apparatuur kan elektrische schokken, brandgevaar of zelfs dodelijke ongevallen veroorzaken.
Daarnaast zijn er juridische consequenties. Als werkgever ben je wettelijk verplicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Bij een ongeval met niet-gekeurde apparatuur kan dit leiden tot aansprakelijkheid, boetes, en in ernstige gevallen zelfs strafrechtelijke vervolging.
Ook verzekeraars stellen steeds vaker eisen aan het keuren van elektrische apparatuur. Bij schade kunnen zij uitkering weigeren als blijkt dat de apparatuur niet volgens de geldende normen was gekeurd.
Documentatie en registratie van NEN 3140-keuringen
Een goede administratie van je keuringen is essentieel. Je moet kunnen aantonen dat alle elektrische arbeidsmiddelen tijdig zijn gekeurd. Dit doe je door:
- Elk arbeidsmiddel te voorzien van een keuringssticker met de datum van de keuring en de datum waarop de volgende keuring moet plaatsvinden
- Keuringsrapporten op te stellen en te bewaren
- Een centraal register bij te houden van alle arbeidsmiddelen en hun keuringsstatus
Met een goed registratiesysteem zorg je ervoor dat je altijd weet welke arbeidsmiddelen wanneer gekeurd moeten worden. Dit kan handmatig, maar tegenwoordig zijn er ook digitale systemen die je hierbij kunnen helpen.
Door de elektrische veiligheid op je werkplek serieus te nemen en je arbeidsmiddelen regelmatig te laten keuren, voldoe je niet alleen aan de wettelijke verplichtingen, maar zorg je ook voor een veiligere werkomgeving voor jouw medewerkers.