Welke certificaten heeft een elektricien nodig?

Is een NEN 3140-certificaat verplicht voor een elektricien?

Nee, een NEN 3140-certificaat is niet wettelijk verplicht voor iedere elektricien. De Arbowet verplicht werkgevers wel om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Bij werkzaamheden aan of in de buurt van elektrische installaties moeten medewerkers voldoende deskundig zijn en veilig kunnen werken. NEN 3140 geeft praktische uitgangspunten om de elektrische veiligheid binnen een organisatie te organiseren.

Een training of cursus NEN 3140 kan helpen om de benodigde kennis op te doen en aantoonbaar te maken. Alleen het behalen van een certificaat betekent echter niet automatisch dat iemand alle elektrotechnische werkzaamheden mag uitvoeren. De werkzaamheden, ervaring, vakkennis en formele aanwijzing binnen de organisatie bepalen welke taken en verantwoordelijkheden iemand krijgt.

Wat is NEN 3140?

NEN 3140 richt zich op een veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen met laagspanning. De norm behandelt onder andere veilig werken, onderhoud, inspecties en de organisatie van verantwoordelijkheden rondom elektrische veiligheid. Voor organisaties biedt NEN 3140 daarmee een praktische basis om risico’s te beheersen en verantwoordelijkheden duidelijk vast te leggen.

Denk bijvoorbeeld aan risico’s zoals:

• elektrische schokken;
• kortsluiting;
• brand door elektrische gebreken;
• onveilig gebruik van elektrische arbeidsmiddelen;
• werkzaamheden door medewerkers die daarvoor onvoldoende zijn geïnstrueerd.

Kennis van NEN 3140 is daarom voor veel elektriciens en andere medewerkers die met elektrische installaties werken relevant.

VOP, VP, WV en IV: wat is het verschil?

Binnen NEN 3140 wordt gewerkt met verschillende rollen. De aanwijzing bepaalt mede welke werkzaamheden en verantwoordelijkheden iemand binnen een organisatie krijgt.

Voldoende Onderricht Persoon (VOP)

Een Voldoende Onderricht Persoon is geïnstrueerd om specifieke elektrotechnische werkzaamheden veilig uit te voeren. De medewerker kent de risico’s van deze werkzaamheden en weet welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Een VOP is niet automatisch een volledig opgeleide elektricien. De aanwijzing heeft betrekking op duidelijk omschreven werkzaamheden.

Vakbekwaam Persoon (VP)

Een Vakbekwaam Persoon beschikt over voldoende elektrotechnische kennis en ervaring om gevaren en risico’s zelfstandig te beoordelen en passende maatregelen te nemen. Bij de beoordeling wordt niet alleen gekeken naar gevolgde opleidingen, maar ook naar praktijkervaring en kennis van de installaties waaraan wordt gewerkt.

Werkverantwoordelijke (WV)

De Werkverantwoordelijke heeft verantwoordelijkheden rond het veilig uitvoeren van elektrotechnische werkzaamheden. Daarbij horen bijvoorbeeld het organiseren en aansturen van werkzaamheden en het toepassen van de juiste werkprocedures.

Installatieverantwoordelijke (IV)

De Installatieverantwoordelijke draagt verantwoordelijkheid voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen binnen het gebied waarvoor deze persoon is aangewezen. Voor deze rol zijn vakkennis en ervaring belangrijk, maar ook kennis van de specifieke installaties, bedrijfsomstandigheden en organisatorische verantwoordelijkheden.

Een cursus is nog geen aanwijzing

Een belangrijk onderscheid is dat een medewerker niet uitsluitend op basis van een behaald cursuscertificaat VOP, VP, WV of IV wordt. De werkgever of verantwoordelijke binnen de organisatie moet beoordelen of iemand over de juiste kennis, ervaring en vaardigheden beschikt. Vervolgens worden de taken en bevoegdheden vastgelegd in een aanwijzing. Binnen NEN 3140 wordt gewerkt met verschillende rollen. De aanwijzing bepaalt mede welke werkzaamheden en verantwoordelijkheden iemand binnen een organisatie krijgt.

Wat is het verschil tussen NEN 3140 en NEN 1010?

NEN 3140 en NEN 1010 worden regelmatig in één adem genoemd, maar hebben een ander doel. NEN 1010 heeft betrekking op het ontwerpen, aanleggen, uitbreiden en aanpassen van veilige laagspanningsinstallaties. De norm speelt daarnaast een rol bij controles en inspecties bij de oplevering van installaties. NEN 3140 richt zich juist op het veilig gebruiken, beheren, onderhouden en inspecteren van bestaande elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen. Eenvoudig gezegd:

• NEN 1010: Veilig aanleggen en aanpassen van laagspanningsinstallaties
• NEN 3140: Veilig werken aan, met en nabij elektrische installaties en arbeidsmiddelen

Welke kennis een elektricien nodig heeft, hangt daarom sterk af van de werkzaamheden die hij of zij uitvoert.

Heeft een elektricien een VCA-diploma nodig?

Een ander veelvoorkomend diploma binnen de elektrotechniek is VCA. VCA staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers. Een VCA-diploma is niet standaard wettelijk verplicht voor iedere elektricien. In de praktijk kan het echter wel een voorwaarde zijn om werkzaamheden uit te mogen voeren. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer een elektricien voor een VCA-gecertificeerd bedrijf werkt of wanneer een opdrachtgever VCA als eis stelt.

Voor medewerkers die risicovol werk uitvoeren of in een risicovolle omgeving werken, is meestal B-VCA relevant. Voor operationeel leidinggevenden en zzp’ers die bij of voor een VCA-gecertificeerd bedrijf werken, kan VOL-VCA nodig zijn. VCA gaat daarbij niet specifiek over elektrotechniek. Het diploma laat zien dat iemand basiskennis heeft over veilig en gezond werken en risico’s op de werkplek kan herkennen.

Welke certificaten of kwalificaties heeft een elektricien dus nodig?

Er is geen standaardpakket dat voor iedere elektricien hetzelfde is. Kijk daarom altijd naar de werkzaamheden en verantwoordelijkheden. In de praktijk kun je onder andere te maken krijgen met:

• NEN 3140-kennis: voor veilig werken aan, met en nabij elektrische installaties en arbeidsmiddelen;
• een VOP-, VP-, WV- of IV-aanwijzing: afhankelijk van werkzaamheden en verantwoordelijkheden;
• NEN 1010-kennis: bij het aanleggen, uitbreiden en aanpassen van laagspanningsinstallaties;
• B-VCA of VOL-VCA: wanneer dit vanuit het bedrijf, de opdrachtgever of de werkomgeving wordt vereist;
• aanvullende vakkennis of opleidingen: voor specialistische werkzaamheden.

Het is daarom beter om eerst te bepalen welke werkzaamheden iemand moet uitvoeren en vervolgens vast te stellen welke kennis, instructie, opleiding en aanwijzing daarvoor nodig zijn.

Kan een elektricien ook elektrische arbeidsmiddelen keuren?

Het keuren van elektrische arbeidsmiddelen is een specifiek onderdeel binnen elektrische veiligheid. Denk aan elektrisch gereedschap, machines, verlengsnoeren en andere elektrische arbeidsmiddelen die binnen een organisatie worden gebruikt. Wie deze keuringen uitvoert, moet voldoende deskundig zijn om arbeidsmiddelen te beoordelen, metingen uit te voeren en de resultaten correct te interpreteren. Nieuwhuis Opleidingen biedt hiervoor de training NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen. In deze training leer je hoe je elektrische arbeidsmiddelen op een praktische en gestructureerde manier inspecteert en beoordeelt.

Hoe lang is een NEN 3140-certificaat geldig?

Een veelgestelde vraag is hoe lang een NEN 3140-certificaat geldig blijft. Daarvoor bestaat geen algemene wettelijke geldigheidsduur. Een cursuscertificaat laat in de eerste plaats zien dat iemand op een bepaald moment een training heeft gevolgd. Een werkgever of opdrachtgever kan vervolgens eisen stellen aan hoe recent die kennis moet zijn. Daarnaast moet een werkgever blijven beoordelen of medewerkers voldoende deskundig zijn voor hun werkzaamheden. Veranderingen in werkzaamheden, installaties, risico’s of regelgeving kunnen aanleiding zijn om kennis opnieuw te beoordelen of medewerkers bij te scholen. Voor VCA gelden andere regels. Een VCA-persoonsdiploma heeft een eigen vastgestelde geldigheidsduur.