Metaal- en houtbewerkingsmachines moeten in Nederland voldoen aan de Europese Machinerichtlijn, de Arbowet en de Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen. Alle machines die na 1995 op de markt zijn gebracht, dienen voorzien te zijn van een CE-markering en bijbehorende conformiteitsverklaring. Werkgevers zijn verplicht een risicobeoordeling uit te voeren en passende veiligheidsmaatregelen te treffen, zoals beschermkappen en noodstopvoorzieningen. Daarnaast moeten deze machines regelmatig worden gekeurd en onderhouden, en moet alle technische documentatie, inclusief Nederlandstalige gebruiksaanwijzingen, beschikbaar zijn voor medewerkers.
Wettelijke kaders voor machine-eisen in Nederland
In Nederland moeten metaal- en houtbewerkingsmachines voldoen aan verschillende wetten en regels. De belangrijkste hiervan is de Europese Machinerichtlijn, die in Nederland is verwerkt in het Warenwetbesluit machines. Deze richtlijn stelt eisen aan de veiligheid en gezondheid van gebruikers van machines.
Naast de Machinerichtlijn is ook de Arbowet van groot belang. Deze wet bevat algemene regels over veilig en gezond werken en is van toepassing op alle werkplekken in Nederland. Specifiek voor arbeidsmiddelen zoals metaal- en houtbewerkingsmachines gelden de voorschriften uit het Arbobesluit, met name hoofdstuk 7, waarin staat hoe je als werkgever moet omgaan met arbeidsmiddelen.
De Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen vormt een aanvulling op de Machinerichtlijn en is bedoeld voor de eigenaar/gebruiker van de machines. Deze richtlijn heeft betrekking op alle fasen van het gebruik van een machine: van transport en installatie tot gebruik, onderhoud en uiteindelijk de sloop en verwijdering.
Wat houdt de CE-markering voor bewerkingsmachines in?
Alle metaal- en houtbewerkingsmachines die na 1995 op de Europese markt zijn gebracht, moeten voorzien zijn van een CE-markering. Deze markering geeft aan dat de machine voldoet aan de Europese eisen op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu.
De CE-markering is niet zomaar een sticker die de fabrikant op zijn machine plakt. Het is een verklaring van de fabrikant dat de machine voldoet aan alle wettelijke eisen. Om een CE-markering te mogen aanbrengen, moet de fabrikant een conformiteitsbeoordelingsprocedure volgen, waarbij de machine wordt getoetst aan de essentiële veiligheidseisen.
Voor sommige machines is een keuring door een externe, onafhankelijke instantie vereist. Dit geldt bijvoorbeeld voor machines die als gevaarlijk worden beschouwd, zoals grote zaagmachines of freesbanken. Als gebruiker is het belangrijk om te controleren of de machine voorzien is van een CE-markering en of er een conformiteitsverklaring aanwezig is.
Risicobeoordeling en veiligheidssystemen
Voor elke metaal- en houtbewerkingsmachine moet de werkgever een risicobeoordeling uitvoeren. Dit is vastgelegd in artikel 7.3 van het Arbobesluit. Bij deze beoordeling worden alle mogelijke gevaren van de machine in kaart gebracht en worden maatregelen genomen om deze risico’s te beperken.
Bij de risicobeoordeling kan gebruik worden gemaakt van de NEN EN ISO 12100 norm, die handvatten biedt voor het identificeren en beoordelen van risico’s bij machines. Op basis van de risicobeoordeling worden passende veiligheidsmaatregelen getroffen, zoals:
- Beschermkappen en afschermingen rond bewegende delen
- Noodstopvoorzieningen die de machine direct stilzetten
- Tweehandenbediening bij gevaarlijke machines
- Lichtschermen en veiligheidssensoren
- Vergrendelingssystemen die voorkomen dat de machine start terwijl beschermkappen open staan
Voor elektrische veiligheid van machines gelden specifieke eisen die zijn vastgelegd in de NEN-EN 60204-1 norm. Deze norm beschrijft de veiligheidseisen voor elektrische uitrusting van machines. Als eigenaar van elektrische machines doe je er goed aan om te zorgen dat deze regelmatig worden gekeurd volgens de NEN 3140 norm. Wil je meer weten over het keuren van elektrische arbeidsmiddelen? Leer meer over de NEN 3140 keurmeester opleiding voor elektrische arbeidsmiddelen.
Technische documentatie en gebruiksaanwijzingen
Bij elke metaal- en houtbewerkingsmachine moet technische documentatie aanwezig zijn. Deze documentatie bestaat onder meer uit:
- Een gebruiksaanwijzing in de Nederlandse taal
- Een onderhoudshandleiding
- Een overzicht van de uitgevoerde risicobeoordelingen
- Een EG-verklaring van overeenstemming (bij CE-gemarkeerde machines)
- Technische tekeningen en schema’s
De gebruiksaanwijzing moet alle informatie bevatten die nodig is om de machine veilig te gebruiken, inclusief aanwijzingen voor montage, installatie, bediening, onderhoud en demontage. Ook moeten eventuele risico’s die overblijven na het treffen van veiligheidsmaatregelen worden vermeld, samen met instructies hoe hiermee om te gaan.
Het is belangrijk dat deze documentatie toegankelijk is voor alle medewerkers die met de machine werken. Idealiter bewaar je een exemplaar bij de machine zelf en een kopie op een centrale plaats, zoals een intranet of documentbeheersysteem.
Periodieke keuringen en onderhoudseisen
Metaal- en houtbewerkingsmachines moeten regelmatig worden gekeurd en onderhouden om veilig te blijven werken. De Arbowet stelt dat arbeidsmiddelen die onderhevig zijn aan invloeden die leiden tot verslechtering, regelmatig gekeurd moeten worden.
De frequentie van keuren hangt af van verschillende factoren, zoals:
- De intensiteit van het gebruik
- De deskundigheid van de gebruikers
- De omgeving waarin de machine wordt gebruikt
- De kans op beschadiging
Bij bedrijven met een kwaliteitsmanagementsysteem, zoals ISO 9001, ISO 45001 of VCA-certificering, is het gebruikelijk dat machines jaarlijks worden gekeurd. De keuringen moeten worden uitgevoerd door een deskundige persoon en de resultaten moeten worden vastgelegd.
Naast de periodieke keuringen is regelmatig onderhoud essentieel. Hierbij worden slijtage-onderdelen gecontroleerd en zo nodig vervangen, en wordt de werking van veiligheidssystemen getest. Ook dit onderhoud moet worden gedocumenteerd, zodat altijd aantoonbaar is dat de machine in goede staat verkeert.
Hoe waarborgt u veilig gebruik op de werkvloer?
Naast technische veiligheidsmaatregelen is het belangrijk om aandacht te besteden aan de menselijke factor bij het werken met metaal- en houtbewerkingsmachines. Enkele belangrijke aspecten hierbij zijn:
- Zorg voor goede instructie en opleiding van medewerkers die met de machines werken
- Stel duidelijke werkprocedures op en zorg dat deze worden nageleefd
- Zorg voor toezicht, vooral bij nieuwe medewerkers of complexe machines
- Creëer een veiligheidscultuur waarin medewerkers elkaar aanspreken op onveilig gedrag
- Zorg voor de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals veiligheidsbrillen, gehoorbescherming en veiligheidsschoenen
Ook is het belangrijk om periodiek toolboxmeetings te houden waarin veiligheidsaspecten worden besproken en om regelmatig werkplekinspecties uit te voeren. Hierbij kunnen potentiële gevaren worden geïdentificeerd voordat ze tot ongevallen leiden.
Bij Nieuwhuis Opleidingen bieden we diverse cursussen aan om je medewerkers op te leiden tot keurmeesters die verantwoordelijk zijn voor het controleren en keuren van verschillende arbeidsmiddelen. Zo kun je ervoor zorgen dat je niet alleen voldoet aan de wettelijke eisen, maar ook bijdraagt aan een veilige werkomgeving.
Door bovenstaande richtlijnen te volgen, zorg je ervoor dat je metaal- en houtbewerkingsmachines voldoen aan alle wettelijke eisen en dat ze veilig kunnen worden gebruikt. Dit voorkomt niet alleen ongevallen, maar draagt ook bij aan een efficiënt productieproces en een prettige werksfeer.