Wanneer moet gereedschap worden gekeurd?
Onder arbeidsmiddelen vallen vrijwel alle hulpmiddelen die tijdens het werk worden gebruikt. Dat varieert van eenvoudig handgereedschap tot elektrische apparaten en grote machines. Werkgevers moeten ervoor zorgen dat deze arbeidsmiddelen veilig zijn en goed worden onderhouden. Daarnaast geldt een periodieke keuringsverplichting wanneer het arbeidsmiddel door gebruik, slijtage, veroudering of andere invloeden in kwaliteit kan achteruitgaan en daardoor een veiligheidsrisico kan ontstaan. Dat betekent dat je niet simpelweg kunt zeggen: ieder gereedschap moet één keer per jaar worden gekeurd.
Je moet kijken naar:
- het soort arbeidsmiddel;
- de risico’s die ermee samenhangen;
- hoe intensief het wordt gebruikt;
- de omstandigheden waarin het wordt gebruikt;
- hoe groot de kans op beschadiging is;
- eerdere storingen of keuringsresultaten.
De RI&E van de organisatie kan helpen om te bepalen welke arbeidsmiddelen extra aandacht nodig hebben.
Welke gereedschappen worden vaak periodiek gekeurd?
Binnen veel organisaties worden vooral arbeidsmiddelen periodiek gekeurd waarbij slijtage of beschadiging tot serieuze veiligheidsrisico’s kan leiden. Denk bijvoorbeeld aan:
- elektrisch handgereedschap;
- verlengsnoeren en kabelhaspels;
- bepaalde elektrische machines;
- ladders en trappen;
- hijs- en hefmiddelen;
- hijsgereedschappen;
- bepaalde mobiele arbeidsmiddelen.
Voor sommige categorieën bestaan aanvullende normen of specifieke wettelijke keuringsvoorschriften.
Elektrisch gereedschap en NEN 3140
Elektrische arbeidsmiddelen kunnen tijdens gebruik beschadigd raken. Denk bijvoorbeeld aan:
- boormachines;
- slijpmachines;
- schuurmachines;
- elektrische zagen;
- verlengsnoeren;
- kabelhaspels;
- acculaders;
- andere verplaatsbare elektrische apparatuur.
NEN 3140 bevat eisen voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen en behandelt ook de periodieke inspectie ervan. Tijdens zo’n inspectie wordt niet alleen gemeten.
Een keurmeester begint bijvoorbeeld met een visuele controle op:
- beschadigde kabels;
- kapotte stekkers;
- beschadigingen aan de behuizing;
- defecte trekontlasting;
- ontbrekende onderdelen;
- andere zichtbare gebreken.
Afhankelijk van het arbeidsmiddel kunnen daarna elektrische metingen en beproevingen worden uitgevoerd.
Moet al het elektrische gereedschap ieder jaar worden gekeurd?
Niet automatisch. De inspectiefrequentie moet worden afgestemd op het arbeidsmiddel en het gebruik. Elektrisch handgereedschap dat dagelijks op bouwplaatsen wordt gebruikt, wordt bijvoorbeeld blootgesteld aan andere risico’s dan apparatuur die nauwelijks wordt verplaatst en in een droge kantooromgeving staat.
Bij het bepalen van het keuringsinterval kun je onder andere kijken naar:
- hoe vaak het apparaat wordt gebruikt;
- de gebruiksomgeving;
- de kans op mechanische beschadiging;
- de deskundigheid van de gebruikers;
- eerdere inspectieresultaten.
Arboportaal geeft aan dat de frequentie van periodieke keuringen afhangt van het type arbeidsmiddel en de intensiteit van het gebruik. In de toelichting op het Arbobesluit wordt eenmaal per jaar als veilige ondergrens genoemd, maar dat betekent niet dat ieder arbeidsmiddel automatisch exact jaarlijks moet worden gekeurd.
Ladders en trappen
Ook draagbaar klimmaterieel zoals ladders en trappen kan door gebruik beschadigen of slijten. Voor dit type arbeidsmiddel is NEN 2484 relevant. Deze norm gaat over draagbaar klimmaterieel en bevat onder andere eisen voor vervaardiging, beproeving, gebruik en onderhoud.
Tijdens een inspectie wordt bijvoorbeeld gelet op:
- stijlen;
- sporten en treden;
- scharnieren;
- verbindingen;
- vergrendelingen;
- antislipvoorzieningen;
- vervormingen;
- scheuren of andere beschadigingen.
Hoe vaak een ladder of trap gekeurd moet worden, hangt ook hier af van het gebruik en de omstandigheden. Daarnaast is het belangrijk dat gebruikers vóór gebruik zelf controleren of het klimmaterieel nog veilig is.
Hijs- en hefmiddelen
Bij hijs- en hefmiddelen kunnen defecten grote gevolgen hebben. Daarom gelden voor verschillende soorten hijs- en hefmiddelen specifieke keuringsregels. Denk bijvoorbeeld aan:
- hijskranen;
- takels;
- hijsbanden;
- kettingen;
- hefwerktuigen;
- bepaalde hefmiddelen voor personenvervoer.
Voor sommige arbeidsmiddelen schrijft de regelgeving zelfs voor dat de keuring door een aangewezen onafhankelijke instantie moet worden uitgevoerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor bepaalde mobiele hijskranen en torenkranen, hijs- en hefwerktuigen voor beroepsmatig personenvervoer en een aantal andere specifiek aangewezen arbeidsmiddelen. Je kunt dus niet alle hijsmiddelen onder één algemene keuringsregel scharen.
Moet handgereedschap zoals hamers en schroevendraaiers worden gekeurd?
Ook eenvoudig handgereedschap moet veilig zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
- hamers;
- tangen;
- schroevendraaiers;
- steeksleutels;
- handzagen.
Dat betekent echter niet automatisch dat ieder stuk handgereedschap ieder jaar een formele periodieke keuring met keuringssticker nodig heeft. Bij dit soort arbeidsmiddelen kan een goede visuele controle vaak een belangrijk deel van het veiligheidsbeheer vormen. Een gebruiker kan bijvoorbeeld controleren op:
- losse handvatten;
- scheuren;
- verbogen onderdelen;
- beschadigde isolatie;
- scherpe bramen;
- andere zichtbare defecten.
Wordt een gebrek geconstateerd waardoor veilig gebruik niet meer mogelijk is? Dan moet het gereedschap uit gebruik worden genomen, gerepareerd of vervangen.
Wat is het verschil tussen inspecteren en keuren?
In de praktijk worden deze termen regelmatig door elkaar gebruikt. Een gebruiker kan vóór gebruik een eenvoudige controle uitvoeren. Daarbij wordt gekeken of een arbeidsmiddel zichtbaar veilig is. Een periodieke keuring gaat verder. Daarbij beoordeelt een deskundige het arbeidsmiddel systematisch en worden waar nodig metingen of beproevingen uitgevoerd. Een dagelijkse controle door een medewerker vervangt dus niet automatisch een noodzakelijke periodieke keuring. Andersom betekent een geldige keuringssticker ook niet dat de gebruiker zichtbare schade mag negeren.
Wie mag gereedschap keuren?
Voor arbeidsmiddelen waarvoor een periodieke keuring vereist is, geldt in algemene zin dat de keuring door een deskundige persoon of instelling moet worden uitgevoerd. Dat kan afhankelijk van het arbeidsmiddel bijvoorbeeld zijn:
- een eigen technische medewerker;
- een intern opgeleide keurmeester;
- een onderhoudsdienst;
- een externe keuringsorganisatie.
Voor bepaalde specifieke arbeidsmiddelen gelden strengere regels en moet een aangewezen onafhankelijke instelling worden ingeschakeld. De keurmeester moet in ieder geval voldoende kennis hebben om:
- relevante gebreken te herkennen;
- de juiste controles uit te voeren;
- eventuele meetapparatuur correct te gebruiken;
- resultaten te beoordelen;
- te bepalen of een arbeidsmiddel veilig gebruikt kan worden.
Hoe vaak moet gereedschap worden gekeurd?
Er bestaat dus geen universele keuringsfrequentie voor al het gereedschap. Bij het bepalen van de frequentie kijk je onder andere naar:
- het soort arbeidsmiddel;
- de intensiteit van het gebruik;
- de gebruiksomstandigheden;
- de kans op slijtage of beschadiging;
- de gevolgen wanneer het arbeidsmiddel faalt;
- eerdere keuringsresultaten;
- de uitkomsten van de RI&E.
Bij intensief gebruikt gereedschap kan een korter keuringsinterval nodig zijn dan bij materiaal dat slechts incidenteel wordt ingezet. Daarnaast kan een extra keuring of inspectie nodig zijn wanneer een arbeidsmiddel beschadigd is geraakt of wanneer er aanleiding is om aan de veiligheid te twijfelen.
Moet je de keuring registreren?
Wanneer voor een arbeidsmiddel een keuringsverplichting geldt, moeten bewijsstukken van uitgevoerde keuringen op de arbeidsplaats beschikbaar zijn. Deze administratie kan digitaal of op papier worden bijgehouden. Daarin kun je bijvoorbeeld vastleggen:
- welk arbeidsmiddel is gekeurd;
- een uniek identificatienummer;
- de keuringsdatum;
- de uitgevoerde controles;
- geconstateerde gebreken;
- het keuringsresultaat;
- eventuele herstelmaatregelen;
- de geplande volgende keuring.
Een keuringssticker kan daarnaast praktisch zijn om snel te zien wanneer een arbeidsmiddel voor het laatst is beoordeeld.
Hoe bepaal je welke arbeidsmiddelen binnen jouw organisatie gekeurd moeten worden?
Een goede aanpak begint met een inventarisatie. Breng eerst alle relevante arbeidsmiddelen in kaart en stel vervolgens per categorie vast:
- welke risico’s eraan verbonden zijn;
- of slijtage of beschadiging kan optreden;
- welke wettelijke eisen gelden;
- welke norm eventueel van toepassing is;
- welke controles noodzakelijk zijn;
- hoe vaak een periodieke beoordeling nodig is.
Zo voorkom je twee uitersten: arbeidsmiddelen die te weinig worden gecontroleerd én gereedschappen die onnodig in een zwaar keuringsregime worden opgenomen.
Zelf elektrisch gereedschap leren keuren
Wil je binnen jouw organisatie zelf elektrische arbeidsmiddelen leren inspecteren? Tijdens de cursus NEN 3140 Keurmeester elektrische arbeidsmiddelen leer je hoe je elektrische arbeidsmiddelen systematisch controleert.
Je leert onder andere hoe je een visuele inspectie uitvoert, bepaalt welke elektrische metingen nodig zijn, de meetresultaten beoordeelt en de keuring registreert. Zo kun je binnen de organisatie onderbouwd beoordelen of elektrische arbeidsmiddelen nog veilig gebruikt kunnen worden.