Wat is een NEN 3140-keuring?
NEN 3140 bevat eisen voor het veilig werken met en aan elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen op laagspanning. De norm heeft onder andere betrekking op de periodieke inspectie van elektrische arbeidsmiddelen. Werkgevers hebben vanuit de Arbowet een zorgplicht en moeten zorgen voor een veilige werkplek en veilige arbeidsmiddelen. NEN 3140 is een veelgebruikte manier om praktisch invulling te geven aan die verplichting. De toepassing van NEN 3140 zelf is echter niet in alle situaties wettelijk verplicht. Tijdens een inspectie wordt beoordeeld of een elektrisch arbeidsmiddel nog veilig gebruikt kan worden. Daarbij bestaat de keuring uit meer dan alleen meten. Ook de visuele staat van het arbeidsmiddel speelt een belangrijke rol.
Welke metingen worden uitgevoerd volgens NEN 3140?
Welke metingen nodig zijn, hangt af van het arbeidsmiddel. Bij een inspectie kunnen onder andere de volgende controles en metingen nodig zijn:
- een visuele inspectie;
- meting van de weerstand van de beschermingsleiding;
- meting van de isolatieweerstand of lekstroom;
- controle van aardlekbeveiligingen, wanneer deze aanwezig zijn;
- controle van veiligheidsketens en beveiligingsinrichtingen;
- controle van nulspanningsbeveiligingen, wanneer deze aanwezig zijn.
Je voert dus niet automatisch iedere meting bij ieder apparaat uit. Eerst bepaal je om welk type arbeidsmiddel het gaat en welke beschermingsmaatregelen aanwezig zijn.
1. De visuele inspectie
Voordat je met een meetinstrument aan de slag gaat, controleer je het elektrische arbeidsmiddel visueel. Daarbij let je bijvoorbeeld op beschadigingen aan:
- de behuizing;
- snoeren en kabels;
- stekkers;
- trekontlasting;
- schakelaars;
- afschermingen en andere beveiligingen.
Een beschadigde kabel, losse stekker of kapotte behuizing kan al voldoende reden zijn om een arbeidsmiddel af te keuren. De visuele controle is daarmee een belangrijk onderdeel van de inspectie, maar technisch gezien geen elektrische meting.
2. Weerstand van de beschermingsleiding meten
Bij elektrische arbeidsmiddelen van klasse I is de beschermingsleiding een belangrijke veiligheidsvoorziening. Dit zijn apparaten waarbij aanraakbare metalen delen via de beschermingsleiding met aarde zijn verbonden. Bij een defect moet deze verbinding ervoor zorgen dat een gevaarlijke spanning wordt afgevoerd. Tijdens de keuring wordt daarom gecontroleerd of de weerstand van de beschermingsleiding voldoende laag is. Een te hoge weerstand kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door:
- een beschadigde beschermingsleiding;
- een slecht contact;
- een probleem in het snoer;
- een slechte verbinding met de behuizing.
Deze meting is vooral relevant voor apparatuur waarbij een beschermingsleiding onderdeel is van de beveiliging tegen elektrische schokken.
3. Isolatieweerstand of lekstroom meten
Ook de isolatie van een elektrisch arbeidsmiddel moet voldoende bescherming bieden. Daarom kan tijdens een NEN 3140-keuring de isolatieweerstand worden gemeten. Hiermee controleer je of de isolatie tussen spanningvoerende delen en aanraakbare delen voldoende weerstand biedt. In bepaalde situaties wordt in plaats daarvan naar de reële lekstroom gekeken. De norm benoemt de isolatieweerstand of reële lekstroom als onderdeel van de inspectie door meting en beproeving. Een afwijkende waarde kan bijvoorbeeld wijzen op verslechterde isolatie, beschadiging of een ander elektrisch probleem. Welke methode geschikt is, hangt onder andere af van het arbeidsmiddel dat je inspecteert.
4. Aardlekbeveiligingen controleren
Heeft het arbeidsmiddel of de betreffende toepassing een aardlekbeveiliging? Dan kan ook deze onderdeel zijn van de inspectie. Daarbij kan worden gecontroleerd of de beveiliging binnen de vereiste waarden aanspreekt. Het gaat dan onder andere om de aanspreekstroom en uitschakeltijd. Ook de werking van de testfunctie kan onderdeel zijn van de controle. Een aardlekbeveiliging die aanwezig is, maar bij een fout niet of te laat uitschakelt, biedt immers niet de bescherming waarvoor deze is aangebracht.
5. Veiligheidsketens en beveiligingen controleren
Sommige elektrische arbeidsmiddelen beschikken over aanvullende beveiligingen. Denk bijvoorbeeld aan:
- een noodstop;
- veiligheidsschakelaars;
- beveiligingen op afschermkappen;
- andere elektrische of elektronische beveiligingsinrichtingen.
Tijdens de inspectie moet worden beoordeeld of dergelijke veiligheidsvoorzieningen correct functioneren wanneer ze onderdeel zijn van het arbeidsmiddel. Ook nulspanningsbeveiligingen kunnen daarbij relevant zijn. Dat is vooral van belang bij machines en arbeidsmiddelen waarbij een elektrisch defect niet het enige mogelijke gevaar vormt.
Moet je altijd alle NEN 3140-metingen uitvoeren?
Nee. Welke metingen nodig zijn, is afhankelijk van het elektrische arbeidsmiddel dat je keurt. Een eenvoudig voorbeeld is het verschil tussen de verschillende beschermingsklassen.
Klasse I
Bij klasse I-apparatuur worden aanraakbare metalen delen beveiligd door middel van een beschermingsleiding. Daardoor is de weerstand van de beschermingsleiding een belangrijk onderdeel van de inspectie.
Klasse II
Klasse II-apparatuur is dubbel of versterkt geïsoleerd. Een beschermingsleiding ontbreekt daarom meestal. Een meting van de beschermingsleiding is bij zo’n arbeidsmiddel dan ook niet van toepassing.
Klasse III
Klasse III-apparatuur werkt met extra lage veiligheidsspanning. Ook hier moet je kijken welke inspecties en metingen daadwerkelijk van toepassing zijn. Een goede keurmeester weet daarom niet alleen hoe een meetapparaat gebruikt moet worden, maar vooral welke meting in welke situatie nodig is en hoe de meetresultaten moeten worden beoordeeld.
Is een functionele test verplicht volgens NEN 3140?
Hier ontstaat regelmatig verwarring over. Na een keuring kan het natuurlijk relevant zijn om te controleren of een arbeidsmiddel nog werkt. Maar een gewone controle of een apparaat bijvoorbeeld inschakelt en functioneert, is niet hetzelfde als aantonen dat het elektrisch veilig is.
NEN geeft zelfs expliciet aan dat een NEN 3140-toetsing niets zegt over de functionaliteit en correcte werking van een elektrisch arbeidsmiddel. Bij specifieke veiligheidsfuncties ligt dat anders. Denk bijvoorbeeld aan een noodstop, veiligheidsschakelaar of nulspanningsbeveiliging. De juiste werking daarvan kan wél onderdeel zijn van de veiligheidsinspectie.
Hoe vaak moet je elektrische arbeidsmiddelen keuren?
Ook hiervoor geldt niet simpelweg dat ieder arbeidsmiddel jaarlijks gekeurd moet worden. Hoe vaak een inspectie nodig is, hangt onder andere samen met het gebruik van het arbeidsmiddel en de omstandigheden waarin het wordt gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan:
- hoe vaak het arbeidsmiddel wordt gebruikt;
- hoe groot de kans op beschadiging is;
- de omgeving waarin het wordt gebruikt;
- de manier waarop gebruikers ermee omgaan;
- eerdere inspectieresultaten.
Elektrisch handgereedschap dat dagelijks op een bouwplaats wordt gebruikt, krijgt bijvoorbeeld met andere omstandigheden te maken dan een apparaat dat vrijwel altijd op dezelfde plek in een kantoor staat. Het inspectiebeleid moet daarom aansluiten op de daadwerkelijke risico’s binnen de organisatie.
Wie mag een NEN 3140-keuring uitvoeren?
Een elektrische keuring vraagt om kennis van zowel de norm als van elektrische veiligheid en meetapparatuur. De persoon die de inspectie uitvoert moet kunnen bepalen:
- welke controles bij het arbeidsmiddel nodig zijn;
- welke meetmethode moet worden toegepast;
- hoe het meetinstrument correct wordt gebruikt;
- welke grenswaarden van toepassing zijn;
- hoe de meetresultaten moeten worden beoordeeld;
- wanneer een arbeidsmiddel moet worden afgekeurd.
Alleen een waarde aflezen van een meetinstrument is dus niet voldoende. Juist het beoordelen van het arbeidsmiddel en de meetresultaten vormt een belangrijk onderdeel van een betrouwbare keuring.
Zelf elektrische arbeidsmiddelen leren keuren
Wil je binnen jouw organisatie elektrische arbeidsmiddelen inspecteren? Tijdens de cursus NEN 3140 Keurmeester elektrische arbeidsmiddelen leer je hoe je elektrische arbeidsmiddelen veilig en zorgvuldig keurt. Daarbij gaat het niet alleen om het uitvoeren van metingen. Je leert ook hoe je bepaalt welke controles nodig zijn, hoe je meetresultaten beoordeelt en hoe je de resultaten van een keuring registreert. Zo kun je de kennis uit de cursus direct toepassen bij het inspecteren van elektrische arbeidsmiddelen binnen jouw organisatie. Heb je vragen of wil je een offerte aanvragen? Neem dan gerust contact met ons op!